Wie is Erik Varden, de bisschop uit het hoge Noorden die op vastenretraite van de paus mag preken?

De 51-jarige Noorse bisschop Erik Varden zal de geestelijke oefeningen voor de Curie leiden naar aanleiding van de start van de vasten. De vastenperiode start op 18 februari, de bezinning voor de geestelijken loopt van 22 tot en met 27 februari.

Ze gaat van start op zondag 22 februari om 17.00 uur in de Paulijnse Kapel, in aanwezigheid van paus Leo XIV, de kardinalen die in Rome wonen en de hoofden van de dicasterieën. De vastentijd  ingaan is die zondag het thema. Van maandag 23 februari tot en met de afsluiting op 27 februari zal bisschop Varden dagelijks twee meditaties leiden: een om 9.00 uur, voorafgegaan door het ochtendgebed, en een om 17.00 uur, gevolgd door eucharistische aanbidding en de vespers. Op de voorlaatste dag zijn er twee meditaties over Sint-Bernardus : Sint-Bernardus de idealist en Sint-Bernardus de realist. Eind 2024 vierde paus Franciscus nog het millenniumfeest van deze heilige. De bezinningsweek wordt afgesloten met een meditatie over het overbrengen van hoop.

Het levensverhaal van bisschop Varden is opmerkelijk. Geboren in 1974 in Zuid-Noorwegen, groeide hij op in een niet-praktiserend lutheraans gezin. Op zijn 19de bekeerde hij zich tot het katholicisme. Later zei hij hierover: ‘Ik ontdekte het geloof als iets reëels door te lezen, naar muziek te luisteren, ontmoetingen te hebben en vervolgens door mijn eerste ervaringen met liturgisch en stil gebed.’

In 2002, op 28-jarige leeftijd, trad hij toe tot de trappistenabdij van Mount St. Bernard in Leicestershire (UK) en werd er later ook abt. In 2011 werd hij tot priester gewijd. Sinds 2020 is hij bisschop van Trondheim, drie later werd hij apostolisch administrator van de prelatuur Tromsø, het meest noordelijke bisdom van Europa. 

‘Het katholicisme dat daar zijn weg zoekt, is vandaag de dag bijzonder interessant om te observeren’, zo zei Varden in een interview met La Croix. ‘Ten eerste omdat je gedwongen wordt om nieuwe, krachtige woorden te vinden om de muur van religieuze onverschilligheid te doorbreken en aansluiting te vinden bij de hedendaagse zoektocht naar spiritualiteit. Ten tweede omdat het katholicisme in deze overwegend protestantse landen van nature geneigd is tot dialoog. Met andere christelijke denominaties, met religieuze minderheden onder immigranten en met de samenleving in het algemeen, die hen met nieuwsgierigheid bekijkt.’

In 2024 werd Erik Varden verkozen tot voorzitter van de Noordse bisschoppenconferentie en in 2025 benoemde paus Leo hem tot lid van de Congregatie voor de Clerus.

Bisschop Erik Varden publiceerde meerdere boeken waarin hij zich onder meer afvraagt of secularisatie werkelijk onstuitbaar is. ‘Ik heb mijn twijfels. Ik meen een keerpunt te zien, een nieuwe verschuiving van de tektonische platen die ons mentale universum vormgeven. Het ongebreidelde materialisme van de afgelopen decennia is niet langer overtuigend. We zien de kwetsbaarheid van economische systemen die we gisteren nog voor eeuwig gebouwd achtten. De instabiliteit van het politieke leven laat ons perplex achter. (…) Geconfronteerd met dergelijke verschijnselen stelt de mensheid zichzelf vragen, zoekt ze naar criteria om een ​​duurzaam bestaan ​​en een duurzame samenleving op te bouwen. Dit is, denk ik, de algehele situatie die niet zozeer een dorst naar spiritualiteit opwekt, maar eerder een dorst naar waarheid. Het werd tijd – na een intellectueel en artistiek dorre periode die gekenmerkt werd door een verdovend relativisme.’ 

Opstapje

De vastenretraite is een gebruik dat teruggaat tot 1929. In het verleden was de aanduiding om de geestelijke oefeningen te prediken vaak een opstapje naar een hogere benoeming in de kerkelijke hiërarchie.

Aanvankelijk waren het jezuïeten die de retraite preekten. Onder Paulus VI (1963-1978) veranderde de aanpak. Hij zocht in de wereldkerk bijzondere figuren, zoals de Duitse theoloog Bernard Häring (1964), kleine broeder René Voillaume (1968) en de toen nog onbekende Poolse kardinaal Karol Wojtyla (1976), later Johannes Paulus II. In 1975 weigerde Joseph Ratzinger (later paus Benedictus XIV) de eer, omdat hij nog niet genoeg Italiaans sprak. In 1983 deed hij het wel. 

Veel van de predikers werden later kardinaal, zoals Carlo Maria Martini,  Georges M. Cottier, Christoph Schonborn of Francois-Xavier Nguyen Van Thuan. 

In 1999 mocht de Naamse bisschop André Léonard preken. Later werd hij aartsbisschop van Mechelen-Brussel. 

Paus Franciscus besliste om de retraite buiten Rome in een bezinningshuis te houden. Het hele gezelschap vertrok toen samen met de paus in een touringcar. Leo XIV keert nu terug naar het Vaticaan, meerbepaald naar de Capella Paolina, vlak naast de Sixtijnse kapel. (EDS)

Bron: Vatican Media en La Croix