De 10 levensliederen van benedictijn Thomas Quartier

Thomas Quartier, ooit straatmuzikant, nu benedictijn en hoogleraar Liturgiewetenschap, blikt terug op de muziek die zijn leven kleur gaf en bepaalde. "Je pelgrimsweg door het leven heeft een eigen soundtrack die soms heel verrassende songs kan bevatten. Voor mij leek de soundtrack van mijn weg naar het klooster een hele tijd uitsluitend uit monastieke gezangen te bestaan. Geleidelijk aan ging ik terug in de tijd en dacht na over de liederen die mij vanaf mijn tienerjaren begeleidden. De folk van de jaren zestig en de rock van de jaren zeventig en tachtig.

Wat dragen die geluiden bij aan de spiritualiteit die ik vandaag beleef? Hoe klinken ze voor een monnik en theologiehoogleraar?

In mijn boek Levensliederen. Weerklank van de monnik in jezelf (Halewijn 2020) beschrijf ik die herontdekking – in de hoop dat lezers op zoek gaan naar hun eigen levensliederen en de soundtrack van hun eigen pelgrimage. Voor onderweg heb ik tien liederen geselecteerd waarvan ik de inspiratie graag wil delen.

1. Imagine - John Lennon (1972)

De wereld van de imaginatie ging voor John Lennon en zijn vrouw Yoko Ono in mijn geboortejaar 1972 open. Zijn lied leerde ik op middelbare school kennen. Ik zong het in jeugdmissen en later ook als straatmuzikant. Simpele woorden die mijn fantasie bevleugelden. Lennon zou geen religieus mens zijn geweest, zei mijn godsdienstleraar toen. Maar voor mij was zijn visie altijd een belangrijke bron van spiritualiteit: 'Een droom die je alleen droomt, is maar een droom, maar een droom die je samen droomt, is werkelijkheid'. Elke dualiteit doet daar afbreuk aan. Wanneer ik in de hemel geloof, dan is hij hier op aarde. Dan is er ook geen hel, maar alleen maar een goede toekomst voor iedereen. Dan kun je God op ieder moment tegenkomen. Stel je voor!

Imagine there’s no heaven

It’s easy if you try

No hell below us

Above us only sky

Imagine all the people living for today

Lennon zou geen religieus mens geweest zijn, maar voor mij was zijn visie altijd een belangrijke bron van spiritualiteit.

 

2. Things have changed - Bob Dylan (1999)

Toen ik veertien was, kwam Bob Dylan in mijn leven door een boek dat ik in de ramsj kocht. In die periode luisterde ik naar muziek die mijn klasgenoten maar niets vonden. Bob Dylan verkeerde toen ook niet echt in zijn meest creatieve periode, weet ik vandaag. Toch fascineerde deze man mij, vooral omdat hij nooit vasthield aan wat hij had bereikt. Hij had steeds weer het lef zichzelf los te laten en andere wegen te gaan. Hij hoorde even vaak Hosanna als Kruisig hem. En hij ging gewoon zijn weg, bijna monastiek afgezonderd van de wereld. Vandaag weet ik dat dit ook de monnik in mijzelf tevoorschijn heeft gebracht. In 1999 bracht Dylan een lied uit waarin hij een radicale onafhankelijkheid bezingt: de dingen liggen vandaag anders dan voorheen, ik ben ook iemand anders, en juist daardoor blijf ik mezelf.

People are crazy and times are strange

I’m locked in tight, I’m out of range

I used to care, but things have changed.

3. Achter de hemelpoort - Boudewijn de Groot (2007)

De afgelopen jaren mocht ik met een aantal van de helden van mijn jeugd in dialoog treden. Ik vertelde over de betekenis die hun liederen voor mij als monnik hadden, voor mijn spirituele zoektocht. Boudewijn de Groot had ik meer dan vijfentwintig jaar geleden in een concert gezien, samen met een goede vriend die ermee opgegroeid was. Het was voor mij een tijd van spiritueel zoeken. Toen ik hem twee jaar geleden uitvoerig sprak, reageerde hij aarzelend op het begrip spiritualiteit. Hij zou daar niets mee hebben. Maar in zijn liederen klinkt voor mij een sceptische en toch heel authentieke zoektocht naar het oneindige, zonder het doel van de weg bij voorbaat te kennen. Zo kan God zelfs in de vorm van een echtpaar worden bezongen: een Godsbeeld dat ik nooit eerder ben tegengekomen. 

Het echtpaar lachte me toe en zei met zachte stem

‘Welkom in onze woning, aangenaam, wij zijn Hem.

U zocht ons en u vond ons, als dat de zin is van uw bestaan

dan valt er dus niets te zeggen en kunt u in vrede gaan.’

4. Dichter bij de kern - Stef Bos (2016)

Wie de monnik in zichzelf wil ontdekken, moet steeds dichter bij de kern van zijn eigen leven komen.

Ook in het klooster kan je wel eens het gevoel hebben jezelf eerder voorbij te lopen dan bij die kern stil te staan. Zou dat ook bij mensen het geval zijn die op een podium voor groot publiek zingen en niet in de koorbanken, naar binnen gekeerd? Ik ontmoette een paar jaar terug Stef Bos, en het was meteen een feest van herkenning: 'Ik ben broeder Bos', zei hij, en hij vertelde over zijn eigen behoefte aan verstilling en soberheid. Zijn lied over de kern heeft in die fase waarin ik de definitieve keuze voor het kloosterleven maakte, veel voor mij betekend. Al lijk je soms eerder op een dwaalspoor te zitten: het doel van je weg is wellicht minder ver uit het zicht dan het lijkt. Juist op omwegen ontmoet je de Ander. 

Want je kunt jezelf soms verliezen

In een wereld die verandert

Maar je vindt jezelf weer terug

In de ogen van een ander

Dus de schoonheid van wat vreemd is

Niet verwerpen maar omarmen

5. Teach your children - Crosby, Stills & Nash (1969)

Van opvoeding moest ik lang niet veel hebben, zeker niet in spiritueel opzicht. Stelde die niet per definitie grenzen aan je vrijheid? Was de bekrompenheid van opvoeders niet de oorzaak van veel frustraties die ik in mijn eigen jeugd had gevoeld? Ik zocht mijn heil eerder in de onafhankelijkheid van de jaren zestig, al was die tijd allang voorbij. Mijn idolen hadden zich toen toch zelf opgevoed? Het lied van Graham Nash waarin hij midden in de hippie-tijd juist voor een goede opvoeding pleitte, veranderde mijn visie. Zeker toen ik als monnik ondervond dat je het goede moet ontvangen, nooit helemaal zelf kunt maken. Ik heb twee petekinderen, en ik begon aan te voelen dat opvoeding niet betekent je eigen beperking op anderen te leggen. Nee, je moet ze juist op hun eigen spirituele pelgrimage omhelzen. Ik wacht op de dag dat ik het lied voor hen kan gaan zingen.

Teach your children well, their father’s hell did slowly go by,

And feed them on your dreams, the one they picks, the one

you’ll know by.

Don’t you ever ask them why, if they told you, you will cry,

So just look at them and sigh, and know they love you.

6. Into my arms - Nick Cave (1997)

In de jaren negentig studeerde ik theologie. Zoals velen van mijn studiegenoten vond ik het lastig om mij een God voor te stellen die in het leven van mensen zou ingrijpen, een persoon in de hemel. Ik leidde een leven dat vooral sociaal georiënteerd was, in vriendschappen en relaties: er zijn voor anderen. De muziek uit die tijd had eveneens weinig weg van een geloofsbelijdenis, donkere en ruige sounds voerden de boventoon. Maar wat ongeloof lijkt te zijn, kan soms langs de achterdeur toch een openheid voor het zoeken naar God teweegbrengen. Nick Cave, de ‘prins van donkerheid’, wees God in zijn lied aan een geliefde af, maar toch kreeg de liefde voor hem zo’n sacrale betekenis dat die God, mocht hij bestaan, de oorzaak van die liefde moest zijn. Dat is een oer-vertrouwen dat ik sindsdien nooit meer kwijtgeraakt ben, het hoort bij het klooster in mijn leven.

I don’t believe in an interventionist God

But I know, darling, that you do

But if I did, I would kneel down and ask Him

Not to intervene when it came to you

7. Heroes - David Bowie (1977)

Wanneer je jong bent, droom je ervan dat alles mogelijk is: dat je de held wordt van je eigen leven, met de mensen in je omgeving. Je lijkt alles aan te kunnen, al is je horizon in feite best beperkt. Is het dan geen megalomane puberdroom dat je een held wordt? Ik heb mijn puberteit in het Duitse dorp waar ik opgroeide drie keer met succes verlengd door mij te verzetten. In mijn christelijke opvoeding werd vooral benadrukt dat je niet te veel van jezelf moest verwachten: 'Wees bescheiden!' Dat stond haaks op de dromen van die tijd, en eerlijk gezegd heb ik dat soort dromen nog steeds. Ik hoorde David Bowie, het excentrieke kameleon, over heldendromen zingen, en het drong tot mij door:

In spirituele zin word je geen held door wereldschokkende dingen te doen, maar gewoon door steeds meer jezelf te worden, iedere dag opnieuw.

I, I will be king

And you, you will be queen

Though nothing will drive them away

We can be Heroes, just for one day

We can be us, just for one day

8. Both sides now - Judy Collins (1969)

Wanneer iemand een heel leven lang zijn levensliederen zingt, door diepe dalen heen, dan maakt dat hem of haar onafhankelijk. De liederen maken dat er steeds weer nieuwe kanten van het leven zichtbaar worden. Wellicht weet je schijnbaar steeds minder over wie je bent, maar in feite is dat niet-weten de sleutel om te kunnen blijven zingen. Je hoeft het leven niet te kennen, omdat het gekend is. Judy Collins heeft in haar lange leven met verslaving, psychische crises en verlies te kampen gehad. Ik mocht met haar in dialoog treden toen ik zelf in een moeilijke fase verkeerde. Bekijk het leven steeds van beide kanten; je zult het dan absoluut niet kennen, maar je bent wel gedragen. Voor mij een lied over Godvertrouwen!

I've looked at life from both sides now

From win and lose and still somehow

It's life's illusions I recall

I really don't know life at all

9. Beautiful people - Melanie Safka (1969)

Je komt op je levensweg heel veel mensen tegen die je niet echt waarneemt. Dat kan in het voorbijgaan zijn, in de hectiek van alledag, op je werk of in je kennissenkring. Het wonder van de ontmoeting met anderen kan alleen maar gebeuren wanneer je er open voor staat. Dat klinkt als een cliché, en toch is het heel waar. Je loopt jezelf dagelijks voorbij door de ander voorbij te lopen. Ik kwam dat gevoel op het spoor door een lied van de eerste vrouwelijke artieste bij het Woodstock-festival: het festijn van de liefde. Melanie zingt over mooie mensen die met je in de tram zitten. Op al mijn wegen hun schoonheid als appel op te vatten om de wereld een stukje beter te maken: daarbij is dit lied voor mij een soundtrack, en een teneur van het leven als monnik.

Beautiful people, you ride the same subway

As I do ev’ry morning, that’s got to tell you something

We’ve got so much in common,

I go the same direction that you do

So if you take care of me, maybe I’ll take care of you.

10. Last Leaf on the Tree - Joan Baez (2018)

Vanuit het klooster mocht ik drie jaar geleden de legendarische Joan Baez opzoeken – een tegenbezoek nadat zij in de jaren zestig bij een van mijn monastieke voorbeelden, Thomas Merton, op bezoek was gegaan. Haar levenslang engagement voor allen die onder onrecht lijden, heeft een diepe indruk op mij gemaakt. Het heeft een spirituele basis in haar muziek: een contemplatieve blik. Hoe kun je je levenspad steeds weer oppakken en volhouden? Als monnik kan en wil ik ook in het klooster daar de ogen niet voor sluiten. Op haar afscheidsalbum zingt Baez een lied waarin ze zich met het laatste blad aan de boom vergelijkt. Ze heeft in de herfst volgehouden en zal een nieuwe lente tegemoet gaan. Nieuw leven, hoop, het goede doel van mijn levensreis, ook al staat de tijd niet stil. Pasen!

There's nothing in the world

That I ain't seen

I greet all the new ones that are coming in green

I'm the last leaf on the tree

The autumn took the rest but they wont take me