Muzikaal drieluik van Kris Oelbrandt geeft stem aan Lam Gods

Als apotheose van alle initiatieven rond het Van Eyckjaar dat in 2020 viel en vanwege corona werd verlengd tot in 2021, vindt op 1 oktober in de Gentse kathedraal de wereldcreatie plaats van Het leidende lam (opus 51) van Kris Oelbrandt (1972), een driedelig muziekwerk dat het retabel verklankt. Oelbrandt schreef het stuk in opdracht van het bisdom.

Ik moet zeggen dat ik zeer vereerd was met dat verzoek en uiteraard heb ik de opdracht zonder aarzelen aangenomen. 

Geen carte blanche

De componist kreeg geen carte blanche. De opdrachtgever had een driedelige compositie voor ogen, analoog aan de drie luiken van het retabel, en reikte zelf een selectie van teksten aan. Ik kon me volkomen vinden in de drieledige structuur van de compositie, opgebouwd rond de thema’s van het Lam Gods als offer, als overwinnaar en de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Dat opzet geeft vanzelf een dramatische dynamiek: je begint met een soort treurmars en via een jubelzang kom je in een compleet nieuwe klankwereld terecht. Daar kon ik gemakkelijk mee uit de voeten. Ik had evenmin bezwaar tegen de gekozen teksten, al was ik wellicht ook bij poëzie en andere, minder klassieke teksten uitgekomen als ik daarin helemaal vrij was geweest, geeft Oelbrandt toe. Hij hield zich aan de voorgestelde selectie, maar wou de verschillende luiken wel tekstueel met elkaar verbinden, een voorstel waarmee de werkgroep akkoord ging.

Consistent en zacht tegelijk

Het retabel heeft als bijzonderheid dat de schikking van het tafereel ook ruimtelijk kan worden weerspiegeld in de opstelling voor de muziekuitvoering, gaat Oelbrandt verder. De vier groepen die op het middenpaneel naar het Lam Gods toe gaan, kon ik vertalen in vier kleine koren die naar het midden toe zingen. Dat is niet zomaar een Spielerei. Het publiek wordt omringd door de zangers en alle blikken zijn naar het midden gericht. Zo wordt iedereen in het geheel gezogen. Dat midden is een piano geworden. Spontaan dacht ik eerst aan een lyrische, eenzame cello. Een piano is een romantisch instrument dat gemakkelijk geassocieerd wordt met overdreven pathetiek, waar het Lam Gods geheel wars van is. Maar een piano bleek toch meer aangewezen om de ruimtelijke opstelling akoestisch te dragen. Die opstelling verschuift trouwens drastisch in het derde deel om echt de nieuwe hemel en de nieuwe aarde te kunnen maken, maar ik verklap nog niet in welke richting (lacht). Het derde deel introduceert eveneens een solist. Die is toegevoegd om de nieuwe hemel en de nieuwe aarde cachet te geven en te onderbouwen. Ik koos voor een contratenor omdat die iets anders te horen geeft dan wat je verwacht. Het is een stem die de lichtheid van de vrouwenstem combineert met de karakteristieke draagkracht van de mannenstem: consistent en zacht tegelijk.

Uitdrukking

Tekst, muziek en opstelling werken in Het leidende lam nauw samen. Geen van de drie primeert op de andere, licht Oelbrandt toe.

In al mijn composities gaat het over uitdrukking. Ik wil met mijn muziek altijd spreken.

In dit geval heb ik gepoogd het retabel, dat zelf geen woorden voortbrengt, een stem te geven. Het is telkens mijn stille hoop een brug te kunnen slaan tussen de wereld van het geloof en die van de muziek, zodat mensen die eigenlijk niets hebben met het religieuze thema van de compositie, het via de muziek toch snappen.

• Lees het integrale interview van Frederique Vanneuville met componist Kris Oelbrandt in Tertio nr. 1.128 van morgen woensdag 22 september 2021.
• De wereldcreatie van ‘Het leidende lam’ van Kris Oelbrandt vindt plaats op de feestdag van Sint-Bavo, patroonheilige van de Gentse kathedraal en het bisdom Gent, op 1 oktober om 20 uur in de Sint-Baafskathedraal, met Johannes Dewilde (dirigent), het vocaal ensemble Saevus, Filip Martens (piano) en Pieter De Praetere (contratenor). Bestel tickets. 
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.