Wat is het verschil tussen een religieuze orde en congregatie?

Waarom worden pakweg de benedictijnen een kloosterorde genoemd, en de broeders van Liefde een congregatie? Een simpele datum maakt het onderscheid.

Lieve Wouters

1550

Gesticht vóór deze datum: orde
Gesticht na deze datum: congregatie

Het richtjaar 1550 verwijst naar het Concilie van Trente (1542-1564), dat als referentiepunt geldt in de geschiedenis van de kerk. Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) is ook zo’n ijkpunt. Religieuze bewegingen die in de 20ste eeuw ontstonden en voornamelijk uit leken bestaan die geen geloften afleggen, worden sindsdien Nieuwe Bewegingen genoemd.

Congregaties en ordes vallen allebei onder de kerkrechtelijke term Instituten voor Godgewijd leven. Ze wonen in kloosters.
Overeenkomstig de eigenheid van een gemeenschap en haar geschiedenis kan het klooster een abdij zijn (geleid door een abt), priorij (afhankelijk van een abdij), convent (bij bedelorden zoals de franciscanen) of nog anders.
In Vlaanderen kennen we 275 autonome ordes en congregaties die samen de Unie van Religieuzen van Vlaanderen (URV) vormen.