Abdelkader Benali - De terugkeer van de oudste zoon

Tertio heeft het deze week o.m. over Abdelkader Benali’s boek ‘Moeder en zoon’, een ontwapenend relaas over een ongewone reis en thuiskomen.

Als oudste zoon van een gezin van acht kinderen verliet de Nederlandse schrijver Abdelkader Benali als 18-jarige het huis om er maar zelden en dan slechts kort terug te keren. Zijn jongste boek Moeder en zoon – Een verhaal over thuiskomen gaat over de reis die Benali met zijn moeder maakte naar Sint-Petersburg. Eenvoudig is die keuze niet. Zonder sentiment en niet gespeend van humor geeft Benali een beeld van de moeizame verhouding met zijn moeder. Met je moeder op pad gaan is een doorlopende dag des oordeels. Het heeft ook zijn aangename kanten, het maakt de wereld aangenaam overzichtelijk. Wij tegen de rest. Dat moet het uitgangspunt zijn, we zijn een team, zoals we vroeger ook een team waren wanneer we met de reclamefolder in de hand naar de supermarkt liepen om alle aanbiedingen te scoren, merkt hij op. En directer: Er is geen bescherming mogelijk tegen de verbolgenheid van een moeder.

Weggaan en thuiskomen

Benali weet dat hij zijn moeder veel verdriet heeft gedaan met zijn vroege vertrek uit het ouderlijke huis, maar hij zag voor zichzelf geen andere weg: Leven is wat er gebeurt wanneer je niet komt opdagen bij je familie. Toch komt hij er zelf evenmin ongeschonden uit: Wanneer is thuiskomen pijn gaan doen? En wanneer is weggaan van huis bevrijdend geworden? Hoe vaker je thuiskomt, hoe meer pijn het doet. Want je komt thuis omdat je weg bent geweest. En al die tijd dat je weg was, kan niet worden goedgemaakt met de thuiskomst. De thuiskomst is een bevestiging van dat weggaan.

Parabel

Zonder dralen en zonder zelfs maar naar de bestemming te vragen, aanvaardt Benali’s moeder zijn totaal onverwachte aanbod om samen op reis te gaan en een museum te bezoeken. Pas op een terras in Sint-Petersburg valt bij een kop koffie de naam van Rembrandt en vertelt de zoon aan zijn moeder de parabel van de jongste zoon die zijn erfdeel opeist, het huis verlaat en later, wanneer hij helemaal berooid naar huis terugkeert, liefdevol door zijn vader verwelkomd wordt. Terwijl ik vertel, zie ik aan het gezicht van mijn moeder dat het haar diep beroert, snap ik ineens de kracht van dat verhaal en zie ik in haar de mensen aan wie die verhalen werden verteld in de tijd van Paulus, toen het evangelie werd verkondigd. Al was het niet zijn bedoeling haar aan het huilen te brengen, dat is wel wat er gebeurt. Het is een prachtige scène, met even grote tederheid beschreven als de schroom waarmee hij op zijn moeders emotie reageert.

Kleinood

Benali is voor ‘Moeder en zoon’ spaarzaam geweest met woorden, maar doet de lezer prachtzinnen cadeau zoals: Je verwacht van je vader dat hij altijd voor je opstaat. De loyaliteit is een waakvlammetje. In de amper 60 bladzijden die je met gemak op een avond uitleest, is de auteur er grandioos in geslaagd meerdere lagen met elkaar te verweven, met als rode draad het verslag van de driedaagse uitstap met zijn moeder en de weergave van de gesprekken die ze (niet) voeren. De ontroerende slotpagina’s tonen hoe verrassend eenvoudig thuiskomen kan zijn.