350 parochiekerken krijgen andere bestemming

Binnen afzienbare tijd zullen minstens 350 parochiekerken in Vlaanderen een her- of nevenbestemming krijgen. Zo’n tweehonderd kregen al een (deels) andere invulling, ongeveer even veel andere kerken zitten in een dergelijk traject. Het Platform Toekomst Parochiekerken van de Vlaamse regering wil alle betrokken partners samenbrengen zodat een lokale overheid die een kerk wil neven- of herbestemmen weet waar ze terechtkan met vragen. Het Platform bestaat uit de Vlaamse agentschappen binnenlands bestuur en onroerend erfgoed, de bisschoppenconferentie, de Vlaamse bouwmeester, PARCUM en de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten.

Pelgrimskerk

De Heilig Hartkerk in Lier, waar het Platform werd voorgesteld, staat symbool voor de problematiek. „De twintigste eeuw is de eeuw waarin de meeste kerken werden gebouwd, maar ook de eeuw waarin de meeste kerken werden gesloten”, zei Liers burgemeester Rik Verwaest (N-VA). „De kerk werd door Flor Van Reeth gebouwd in 1938-1939, in de geest van de modernistische Pelgrimsbeweging. Na een grondige restauratie, die 2,7 miljoen euro kostte, wordt ze voor liturgie zowel als voor culturele activiteiten gebruikt. Het altaar staat op wieltjes zodat we het naar achter kunnen schuiven.”

Omdat onderhoud en restauratie van kerken vaak duur is, wordt het soms gezien als een last.

„Het klopt dat het financiële plaatje vaak groot is, maar toch moeten we dit eerder zien als een uitdaging dan als een last”, zei minister van Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele (N-VA). „Kerken worden altijd beschouwd als het middelpunt van de gemeenschap. Wanneer je raakt aan een kerk, maakt dat veel emoties los.”

Koepel

Bijna twee op de vijf kerken in Vlaanderen zijn volledig beschermd als monument, 15% gedeeltelijk. „Het toont aan hoe religie mee Vlaanderen heeft gevormd”, vervolgt Diependaele. „Dat erfgoed willen we doorgeven aan de generaties na ons zonder er echter als het ware een koepel over te zetten.

We moeten wel beseffen dat een nieuwe invulling een grote impact kan hebben op de erfgoedwaarde van een kerk.

Dat vergt extra begeleiding.”

Het kennisplatform kan hierbij een belangrijke rol spelen.

„We staan voor grote uitdagingen”, aldus minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers (Open vld). „Neven- of herbestemming van een kerk vergt veel overleg met de lokale besturen en met de parochiegemeenschappen. Het is voor de lokale overheid niet altijd makkelijk om keuzes te maken. Hier komt het platform op de proppen als aanspreekpunt voor gemeente- en kerkbesturen.

We maken het mogelijk voor lokale besturen een haalbaarheidsstudie uit te voeren over de toekomstplannen van hun kerken.

Het doel is het tempo van de daadwerkelijke, kwalitatieve realisaties te verhogen.”

Antwerps bisschop Johan Bonny benadrukte het belang van de haalbaarheid van plannen. „Goedgekeurde plannen blijken soms moeilijk realiseerbaar. In de stad Antwerpen liggen alle oorspronkelijke plannen stil omdat ze onuitvoerbaar zijn. Het is een stap in de goede richting dat er langs meer dan één weg wordt gewerkt. Tot nu kreeg ik bij een neven- of herbestemming een processie over de vloer van lokale besturen, de provincie, Vlaanderen en immobiliënkantoren. Opmerkelijk trouwens hoe vroom die op zo’n moment plots zijn. Vromer dan kloosterzusters”, lacht de bisschop.

Gemeenschapsbestemming

In de steeds hectischer wereld zijn kerken voor Johan Bonny oases van rust en stilte, die het verdienen bewaard te blijven. „Sacramenten behoeven geen luxe, maar kunnen in alle soberheid worden gevierd.

Door kerken op een sobere manier te onderhouden, kunnen misschien meer kerken worden gered.

Investeer in het basisonderhoud van alle kerken in plaats van te focussen op één kerk”, gaf Bonny hij de overheid als raad mee.

„Bij geslaagde neven- of herbestemmingen van kerken valt op dat ze vaak, niet toevallig, een gemeenschapsbestemming krijgen”, besloot Genks burgemeester en VVSG-voorzitter Wim Dries (CD&V). „In Genk herbergen de herbestemde kerken een gemeenschapscentrum, een sporthal van een school, een kunstgalerij en een sociale kruidenier. De verbreding en optimalisatie van het gebruik van parochiekerken, die vaak eigendom zijn van de gemeente, is een goede zaak omdat ze de hele gemeenschap ten goede komt, ook wie voordien niet naar de misvieringen ging.”