Norbertijn Luc Vankrunkelsven in Brazilië gestorven [portret]

Norbertijn Luc Vankrunkelsven leed aan ALS (amytrofische laterale sclerose), een zenuwaandoening die progressief leidt tot het onvoldoende of zelfs niet meer functioneren van de spieren. Onlangs kreeg hij te horen dat zijn aandoening een terminale fase naderde, en de abdijgemeenschap van Averbode gaf haar medebroeder de kans voor een laatste keer naar zijn geliefde Brazilië te reizen. Hoe onrustig Vankrunkelsven ook in het leven stond – is die man ooit een moment niet met rechtvaardigheid en vrede bezig geweest? –, de abt en de gemeenschap in Averbode hebben hem gesteund in zo goed als alles wat hij deed. Maar opsommen wat Vankrunkelsven allemaal deed in de 67 jaren die hij onder ons verbleef, is onbegonnen werk. We beperken ons tot enkele hoofdlijnen.

Averbode

Diestenaar Luc Vankrunkelsven trad in 1974 in Averbode in op 18-jarige leeftijd. Hij begon filosofie en theologie te studeren. Zijn burgerdienst bij buurtwerk ‘t Schijnpoort in het noorden van Antwerpen was een eyeopener.

Vankrunkelsven zou de inzet voor de armen en strijd tegen onrechtvaardigheid nooit meer loslaten.

Na die burgerdienst werd de jonge norbertijn verantwoordelijk voor het bezinnings- en vormingscentrum van de abdij. Meteen werd duidelijk dat deze kloosterling zeer eigenzinnig was. Zo besliste hij uitdrukkelijk om het parcours dat leidde tot het priesterschap niet voort te zetten. Vankrunkelsven was de facto permanent diaken in de letterlijke betekenis van die beide woorden: permanent bezig met de verkondiging van het Woord en de dienst aan de armen, twee diaconale opdrachten die bij hem perfect samenvielen.

Vrede

Vankrunkelsven had de merkwaardige eigenschap om verbanden te zien waar anderen die nog niet zagen. Zo lag hij na een bezinningsdag over religieuzen en geld mee aan de basis van het Overleg Ethisch Vermogensbeheer Religieuzen (Oever), intussen geïntegreerd in het coöperatieve kredietfonds Hefboom voor sociaal en duurzaam ondernemen. Medio jaren tachtig voegde hij het vredeswerk toe aan zijn aandachtspunten: Vankrunkelsven ging met de Getuigen voor vrede in de Verenigde Staten in dialoog over de oorlogen in Centraal-Amerika. Hij zette ook Vasten voor vrede op, jaarlijkse vastenweekends rond de verjaardag van de moord op de Indische politiek en spiritueel leider Mahatma Ghandi. En toen was er dat bezinningsweekend met de Nederlandse priester-politicus Herman Verbeek, dat voor Vankrunkelsven een nieuwe eyeopener was.

Het conflict tussen landbouw en natuur is niet nieuw, het was begin jaren negentig al actueel.

(Lees verder onder de foto)

Verbeek bracht Vankrunkelsven een inzicht bij dat de volgende dertig jaar van zijn leven zouden bepalen: boeren en milieubeweging hoeven elkaars tegenpolen niet te zijn; integendeel, het zijn bondgenoten die door de grootschalige landbouwindustrie uit elkaar worden gespeeld. Terecht wordt dit inzicht tot de bevrijdingstheologie gerekend: Verbeek, Vankrunkelsven en consorten brachten kleine boeren samen in dialoog met mensen voor wie de natuur belangrijk is – later werden dat inheemse gemeenschappen voor wie de natuur leven-schenkend is. De Werkgroep rechtvaardige en verantwoorde landbouw (Wervel) heeft het op zijn webstek nog altijd over werken vanuit verbinding aan een gezond voedselsysteem, problematieken aankaarten en alternatieven zichtbaar maken, met respect voor boeren, eters en onze planeet.

Politiek

Een conflict  — het pijnlijke, enig grote maar nooit definitieve conflict – met de abdijgemeenschap van Averbode stond in de sterren geschreven. Net als zijn grote voorbeeld Verbeek – enkele jaren Europarlementslid voor een coalitie van evangelische, groene, linkse partijen – ging ook Vankrunkelsven een partijpolitiek engagement aan: hij werd in 1994 als onafhankelijke op de lijst van Anders gaan leven (Agalev, de vorige naam van het huidige Groen) verkozen als eerste opvolger (van Magda Aelvoet) in het Europees parlement.

Hij woonde toen al twee jaar in Brussel, als norbertijn buiten de muren van de abdij, maar de band met Averbode werd nooit doorgeknipt. En net als bij Verbeek bleef het engagement van Vankrunkelsven altijd gepaard gaan met aandacht voor uitzingen van het Goede nieuws van de bevrijding.

In 1992 publiceerde Vankrunkelsven bijvoorbeeld Het bidt in mij. Gebeden zonder ‘Heer.

Brazilië

Zijn zoektocht naar de oorsprong van onrechtvaardigheid wereldwijd bracht Vankrunkelsven naar Brazilië. Dat reusachtige land intrigeerde hem naar verluidt al voor zijn intrede in Averbode, begin dit millennium werden Brazilianen zijn nieuwe broeders. De enorme veestapel in Europa wordt immers gevoed met sojascheuten en als het Amazonewoud daarvoor massaal wordt gekapt of de Cerrado mee voor een sojamonocultuur plaats moet maken, vernietigt dit de leefwijze en het cultureel-spirituele erfgoed van traditionele volkeren. Derdewereldbeweging, vredeswerk, engagement voor het milieu, klimaatactie, bevrijding van onrechtvaardigheid en bekommernis om spirituele bronnen, het komt bij Vankrunkelsven allemaal samen. En hij was een veelschrijver: hij is de auteur van een vijftiental boeken en tientallen artikels, vaak ook vertaald naar het Portugees.

Enkele jaren woonde Vankrunkelsven afwisselend in België en Brazilië, de jongste jaren ging hij er regelmatig heen.

Bevrijdingstheologie

Het engagement van Luc Vankrunkelsven is – net als dat van de basisbewegingen in Brazilië waar hij nauw bij betrokken was – altijd religieus gegrondvest gebleven. Nauwelijks een maand geleden bezorgde hij mij een vertaling van twaalf psalmteksten van de Braziliaanse benedictijn-bevrijdingstheoloog Marcelo Barros, die groepswerk zijn, geboren in de christelijke basisgemeenten waarmee Barros op stap gaat, zoals Vankrunkelsven schrijft hij in het voorwoord van die vertaling. Maar net als Barros was Luc huiverig voor een ondoordacht gebruik van de naam van God. Een van de schandalen in de wereld van vandaag is het gebruik van de naam van God op dollarbiljetten, citeert hij Barros. Ondanks het feit dat God soms afwezig of stom lijkt, tolereert hij geen onrecht. Het vraagt van ons dat zijn aanbidding gebaseerd is op waarheid en sociale rechtvaardigheid.

Luc Vankrunkelsven is altijd een God-zoeker geweest, want op zoek naar waarheid en sociale rechtvaardigheid.