Ik wil kijken zoals mijn smartphone - Mark Van de Voorde [column]

Mijn nieuwe smartphone heeft drie cameralenzen. Vier eigenlijk, aan de voorkomt zit ook nog een selfielensje. Maar ik fotografeer mezelf niet. Aan de achterzijde drie dus: een standaardlens, een telelens en een groothoeklens.

De standaardlens kijkt met het gezichtsveld van het menselijke oog. De tele haalt veraf dichtbij. De groothoek laat meer omgeving zien. Misschien, dacht ik, word ik zoals mijn mobieltje ook pas ‘smart’, wijzer dus, als ik vanuit meer dan één focus kijk naar mensen. Dat zal me meer ‘inzicht’ geven in wie de mensen zijn die mijn gezichtsveld komen binnengewandeld. Dan ben ik minder snel geneigd tot oordelen. 

Met mijn nieuwe smartphone in de hand had ik meteen ook een vastenpuntje beet.

Niet mijn telefoon opzijleggen, dat lukt me toch niet. Wel leren kijken zoals mijn smartphone: met de standaardlens van mijn oog de mens waarnemen, met de telelens van mijn verstand die mens naar me toehalen, met de groothoek van mijn hart de context van zijn of haar leven in ogenschouw nemen. Driemaal kijken – visueel, rationeel, emotioneel – vooraleer een oordeel in mijn hoofd te fabuleren.

We zouden minder geneigd zijn tot oordelen en veroordelen, als we mensen als personen tot ons toelaten en we begrip opbrengen voor de omkadering en de omstandigheden van hun leven. De waardigheid en de individualiteit van een medemens zien we ten andere niet bij één oogopslag. ‘Op het eerste gezicht’ is soms lief in romantiek, maar is meestal gemeen in realiteit.

‘Op het eerste gezicht’ zijn al vaak foute conclusies getrokken over mensen. 

Helaas, de mens is van nature geneigd tot snel oordelen. Waarom eigenlijk? Waarom oordelen wij zo gemakkelijk over mensen die we nauwelijks kennen? Misschien wel omdat we ze niet willen kennen. We willen ze misschien ook liever niet kennen, omdat we niet willen dat ze binnendringen in ons leven. 

We willen hen niet kennen, zodat ook zij ons niet kunnen kennen. Als ze voorbij het brandpunt van de oppervlakkige blik in ons brein binnen zouden geraken, kunnen ze immers door de impact van hun denken en door het voorbeeld van hun leven, ons denken en handelen in vraag stellen.

Snel oordelen over iemand is een wanhoopsdaad van zelfverdediging.

Door mensen te beoordelen of te veroordelen nog vóór ze zich kunnen openbaren aan ons, kunnen we ze met een simpele inschatting ‘wegzetten’. We sluiten ze veilig op in een hokje. Veilig voor ons althans, niet veilig voor hen alvast. Want denkhokjes zijn gevangeniscellen voor wie erin geplaatst worden. 

Tenslotte is die zelfverdediging, door anderen klakkeloos te beoordelen, een reflex van angst. Angst om bevraagd te worden, angst om zaken in vraag te moeten stellen, angst om na te moeten denken over onszelf. 

Die angst zegt meer over onszelf dan over de anderen. Die angst welt immers op uit droeve ontevredenheid over onszelf. We oordelen anderen in feite vanuit datgene wat we in onszelf verachten.

Wat we bij onszelf niet puik vinden, projecteren we met de blik van een oogwenk op de anderen. We exporteren ons zelfonbehagen. 

Wie zonder argumenten en bewijzen mensen wegzet, dient zichzelf te bevragen. Hij is niet verzoend met zichzelf. Hij kan andere mensen niet in hun totaliteit aanvaarden, als hij zichzelf niet heeft aanvaard.

Niet oordelen vraagt nederigheid. De nederigheid vooral om te aanvaarden dat wij allen in het leven zijn geworpen met dezelfde neiging, bekoring en tekorten. We moeten dus allereerst onszelf leren aanvaarden zoals we zijn, onze gebreken incluis, dan kunnen we dat ten volle voor anderen, hun gebreken inbegrepen. Zonder te oordelen. 

La charité bien ordonnée commence par soi-même, zeggen de Fransen. Dit spreekwoord kan worden misbruikt om egotripperij goed te keuren. Ten gronde is het nochtans juist: je kunt pas de ander liefdevol bejegenen, als je jezelf graag ziet. Misschien is het antigif tegen het ondoordachte oordeel onszelf graag leren zien. 

Moet ik dat selfielensje aan de voorzijde van mijn smartphone dan toch gebruiken? Ik zal wel een andere spiegel vinden om mezelf in de ogen te kijken! Een tweede vastenpuntje?