Iedereen heilig?

”Wie thuis een scheurkalender aan de muur heeft hangen, weet dat we elke dag één of meer heiligen herdenken. Het zijn mannen of vrouwen die na hun dood van de Kerk een bijzondere status verkregen, omdat aangenomen wordt dat ze een bijzonder gelovig en rechtschapen leven hebben geleid. We blijven hun herinnering koesteren omdat ze een soort rolmodellen zijn, inspirerend voor alle gelovigen. Veel mensen hebben dan ook één of meer favoriete heiligen.
Hoeveel heiligen telt de katholieke Kerk? Niemand weet het. De cijfers die daarover circuleren lopen sterk uiteen, tot zelfs tienduizend. Hoe kan de Kerk nu niet weten hoeveel heiligen er zijn? Dat komt omdat de manier waarop iemand heilig wordt, doorheen de geschiedenis sterk is geëvolueerd.
Tegenwoordig loopt een heiligverklaring via een strikt georganiseerde canonisatieprocedure, die lang kan aanslepen. Er gaat een grondig onderzoek aan vooraf, waarbij onder meer wordt gezocht naar wonderen die op voorspraak van de betrokkene hebben plaatsgevonden. Dat was echter niet altijd zo. Tot halfweg de middeleeuwen werden mensen heilig omdat er (al dan niet spontaan) een volksverering ontstond. Het waren dus de gelovigen zelf die bepaalden wie heilig was en wie niet. De Kerk kon dat achteraf officieel maken, maar de volkswil was in feite doorslaggevend. Het duurde tot 1588 alvorens het Vaticaan het proces van heiligverklaring stevig in handen nam, met een afzonderlijke congregatie.
We springen naar 9 april 2018. Op die dag publiceerde paus Franciscus zijn leerstellige document Gaudete et exsultate, verheug u en juich. Daarin legt hij uit wat heiligheid betekent en wie heilig kan worden. Dat laatste valt bijzonder eenvoudig samen te vatten: iedereen.
Nu moeten we natuurlijk een misverstand vermijden. Niet iedereen die heilig is, wordt heilig verklaard. [node:field_streamers:0] Meer nog, het overgrote deel van de heiligen is nooit heilig verklaard en wordt niet vereerd. Dat is niet erg, we hoeven niet allen een rolmodel te zijn voor de komende generaties. Het woord ‘heilig’ dekt dus verschillende lagen.
Toch is er een verband. In zekere zin geeft paus Franciscus de heiligheid terug aan het volk. Hij verbindt het begrip ‘heilig’ niet allereerst met illustere kerkfiguren, maar met het gewone leven. Heiligheid is weggelegd voor iedereen, niet enkele voor priesters en religieuzen, maar werkelijk voor iedere mens. Franciscus ziet bijvoorbeeld heiligheid in hardwerkende ouders die hun kinderen met liefde opvoeden en in zieken en ouderen die hun glimlach niet verliezen. Met een knipoog noemt hij hen zelfs de „heilige middenklasse”.
Moeten we nu blij zijn? Ja, mits we begrijpen dat de paus wel iets van ons verwacht. Of juister, dat God iets van ons verwacht. „Wees heilig”, citeert paus Franciscus de Bijbel. En enkele bladzijden later voegt hij eraan toe: „Wees niet bang van heiligheid.” We zijn allen geroepen heilig te zijn door met liefde te leven. Op Kerknet vindt u een filmpje van het Vaticaan, dat begint met de vraag: „Bent u één van hen die niet tevreden zijn met een middelmatig bestaan? Paus Franciscus heeft een lange brief naar u geschreven?” Zo direct is dus de communicatie van deze paus.
Gaudete et exsultate is geruststellend (we kunnen allen heilig zijn), maar geeft ons tegelijk een stevige por tussen de ribben. Franciscus richt zich rechtstreeks tot u. Het leven dat we leiden is niet vrijblijvend. We zijn geen toeschouwer, maar hoofdrolspeler in ons leven. Katholiek zijn is geen etiket, maar een roeping. Kort samengevat is heiligheid voor iedereen bereikbaar, maar voor niemand gratis.”