Kerkfabrieken in Brussel hervormd

Brussels Hoofdstedelijk Gewest voert ingrijpende verandering in financiering van erediensten door

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hervormt ingrijpend de financiering van de erediensten. Bij de staatshervorming van 2001, het zogenoemde Lambermontakkoord, werd beslist bepaalde bevoegdheden voor erediensten en kerkbesturen over te hevelen naar de gewesten. De erkenning van de eredienst en de wedden en de pensioenen van de bedienaars bleven federale materie. In 2003 actualiseerde Vlaanderen de aloude wetgeving van 1802 en 1809. In Brussel, met zijn grotere aanwezigheid van de islam, bleef een dergelijke hervorming lange tijd uit.
Na een bits debat stemde het Brussels Parlement op 26 november 2021 een nieuwe ordonnantie over de financiering van de erediensten in Brussel, die in voege moet gaan vanaf 2023. Opmerkelijk is dat de nieuwe wetgeving, ook inzake terminologie, voor alle erkende godsdiensten dezelfde is. De meest ingrijpende hervorming, vergeleken met Vlaanderen, is dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de enige partner wordt. De gemeenten spelen geen enkele rol meer. In Vlaanderen past de gemeente, via een ingewikkelde procedure, het eventuele tekort op de begroting van de kerkfabrieken bij.
In het Brusselse systeem wordt de parochie omgedoopt tot ‘lokale religieuze gemeenschap’. De aartsbisschop is de ‘vertegenwoordigende instantie’. Kerkfabrieken zijn ‘instellingen’. De vertegenwoordigende instantie van elke erkende eredienst bezorgt het gewest elk jaar de lijst van de aangesloten plaatselijke gemeenschappen. De instelling is als publiekrechtelijke rechtspersoon verantwoordelijk voor het beheer van de materiële aspecten van de eredienst. Er kan maar één plaatselijke gemeenschap per cultusgebouw zijn. Dat kan problemen geven indien meer dan één gemeenschap hetzelfde gebouw gebruikt.
Exit kerkfabrieken? Niet helemaal. De raad van bestuur van de instellingen – zo heet dat voortaan – moet bestaan uit vijf leden, drie vrouwen en twee mannen of omgekeerd. De leden worden, naar keuze van de gemeenschap, verkozen door de gemeenschap of benoemd door de vertegenwoordigende instantie voor een mandaat van vijf jaar. Een belangrijke verandering, en een verschil met Vlaanderen, is dat de pastoor niet langer van rechtswege lid is en zelfs geen deel meer kan uitmaken van het bestuur. De raad kan hem evenwel uitnodigen deel te nemen met raadgevende stem.
De raad van bestuur stelt een financieel plan op en legt jaarlijks zijn begroting voor het komende jaar voor aan het gewest. In het geval van een tekort kent het gewest een subsidie toe.
„Die subsidie is beperkt tot dertig procent van de gewone uitgaven, wat voor veel instellingen problematisch zou kunnen worden”, stelt Thierry Claessens, adjunct van de hulpbisschop in het vicariaat Brussel. „Voor de buitengewone uitgaven, die slaan op het groot onderhoud van cultusgebouwen, is een tussenkomst van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een mogelijkheid, maar geen automatisme. Dat is een andere belangrijke verandering van de ordonnantie.”
De uitdaging wordt bovenal goede besturen samen te stellen. De impact op het louter economische voortbestaan van de parochies is groot. Conclusie? „De hervorming heeft gunstige, maar ook veel problematische aspecten”, zegt Thierry Claessens. „Als je ziet hoe veel inspanningen velen al leveren sinds begin 2018 om verbeteringen aan de ontwerpteksten voor te stellen, kan het resultaat ontgoochelend lijken.” (eds)