Maatwerk, tijd en inspraak

Nieuw Vlaams decreet wil her- en nevenbestemmingen kerken vaart geven

De Vlaamse Regering diende een ontwerp van decreet in om de her- en nevenbestemming van kerken beter te begeleiden. „Bedoeling is steden en gemeenten nog beter dan voorheen te ondersteunen bij het zoeken naar een toekomst voor parochiekerken”, legt Bart Somers uit, Vlaams minister van Binnenlands Bestuur (Open Vld). Jonas Danckers, adviseur religieus erfgoed bij PARCUM, dat dat proces mee begeleidt: „Wat nu voorligt, komt voort uit de visienota uit 2021 van de Vlaamse Regering die een hernieuwde dynamiek wilde doen ontstaan in het her- of nevenbestemmen van kerken die nog slechts gedeeltelijk of helemaal niet meer noodzakelijk zijn voor de eredienst. Het voorziet in de oprichting van één aanspreekpunt voor advies en ondersteuning zowel als in de bundeling van krachten over dat thema door PARCUM als expertisecentrum en de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten. Het regelt ook de kerkenbeleidsplannen en maakt die verplicht voor alle gemeenten. Vanaf 2025 moeten er immers nieuwe meerjarenbegrotingen worden opgesteld en daarin past een visie op de toekomst van de kerkgebouwen.”
Het nieuwe decreet maakt ook de subsidieregeling voor her- en nevenbestemmingen tot in de laatste details in orde. Zo zou nog vijf jaar na de onttrekking aan de eredienst van een niet- beschermd gebouw subsidies kunnen worden gegeven voor studies over de toekomstmogelijkheden en bijbehorende werken, ook als het pand een hele tijd leeg staat. Sinds enkele jaren is publiek-private samenwerking, kortweg PPS, in Vlaanderen een ingeburgerd begrip. Kan dat een mogelijkheid zijn wanneer gemeentebesturen de opvolging van een afgestoten gebouw niet langer zien zitten? Vraag is hoe dat doeltreffend te organiseren valt zonder te raken aan het karakter van het kerkgebouw.
„Voor alle [node:field_streamers:0] betrokken kerken wil men ook een herbestemmingsprofiel opstellen”, zegt Jonas Danckers. „Objectieve gegevens zullen daarbij worden samengebracht, zoals de erfgoedwaarde van een gebouw, welke noden er in de omgeving zijn, hoe de bevolking in de omgeving is samengesteld. Objectiviteit is de beste garantie voor een geslaagd proces.”
In het voorjaar van 2021 hadden de bisschoppen in Vlaanderen sinds 2011 108 parochiekerken en 39 annexekerken (bijkerken), dus in totaal 147 kerkgebouwen, kerkrechtelijk onttrokken aan de eredienst. In 2021 werden er nog 34 kerken onttrokken aan de eredienst, waardoor eind 2021 de teller op 181 stond.
Wat is de verwachting voor de toekomst? Op basis van een analyse van alle beschikbare kerkenbeleidsplannen blijkt dat de komende jaren bijna één op de vijf kerken (18,7 procent) in aanmerking komt voor herbestemming en iets meer dan één op de tien (11,3 procent) deels in aanmerking komt voor een nevenbestemming. Samen zouden dus bijna dertig procent van de kerken de komende jaren worden betrokken in een project van her- of nevenbestemming.
„De plannen stuiten op de financiële grenzen van gemeenten en kerkbesturen”, zegt Danckers. „Ze lopen samen met de herstructurering van het pastorale landschap. Er zijn uiteenlopende belangen en snelheden. Daarbij gaat het voornamelijk over kleinere kerken. Grote architecturale verwezenlijkingen zijn er amper. Soms bestaat er een tussenoplossing door een tijdelijke bestemming te realiseren, zoals in Veltem. Kleinere kerken kunnen bijvoorbeeld dorpshuizen worden. Een plan slaagt als kerkfabriek en gemeente een gemeenschappelijk doel hebben. Participatie van de bevolking is ook belangrijk, want dat schept een brede basis. Het blijft steeds maatwerk en er is tijd nodig.”

Alle info op www.parcum.be.