Studenten UCL openhartig in gesprek met paus Franciscus over encycliek Laudato Si'

Lees ook

Wat je over de encycliek Laudato Si moet weten in 2 minuten

Lees het volledige artikel

Om iets over half vijf in de namiddag verwelkomen Françoise Smets en Luc Sels, rectoren van UCL en KUL, samen met burgemeester Julie Chantry, gouverneur Gilles Mahieu en een student paus Franciscus. 

Jong en levendig

In de grote aula van de Waalse universiteitsstad verzamelen zowat 800 mensen van de universitaire gemeenschap. Geen ereplaatsen voor toga’s, wel veel studenten. In afwachting van de paus speelt een symfonisch orkest van studenten klassieke muziek en een jazzband. Studenten zitten ook rond de paustroon. Studentenverenigingen in vol ornaat heten hem welkom. 

De ontmoeting aan de Universiteit kreeg als titel ‘Welkom in ons gemeenschappelijk huis’, een duidelijke verwijzing naar de encycliek van paus Franciscus Laudato Si'. Daarin pleit hij voor een integrale ecologie, waarbij economische, ecologische en sociale perspectieven als geheel aangepakt worden. De in 2015 verschenen encycliek wordt beschouwd als een van de meest toonaangevende en profetische stemmen in het debat over klimaat en sociale rechtvaardigheid. 

(Lees verder onder de video)

De sfeer was helemaal anders dan in Leuven. Zaten daar professoren in de zaal, in Louvain-la-Neuve stonden de studenten centraal. 

Rector Françoise Smets heette de paus welkom, waarop de geschiedenis van de universiteit werd geëvoceerd. Rector Smet herinnerde aan het bezoek van Johannes-Paulus II in 1985. Ze benadrukte de urgentie van de klimaatcrisis : ‘Als wetenschappelijke gemeenschap hebben we een grote verantwoordelijkheid om bewezen feiten op een rigoureuze, kritische en begrijpelijke manier te delen. Het is onze plicht om de samenleving te helpen haar ogen te openen. Maar daar houdt onze verantwoordelijkheid niet op. Het gaat ook over deelname aan het bewerkstelligen van veranderingen door middel van ons onderzoek, ons onderwijs en onze diensten aan de samenleving. Onze universiteit zet zich volledig in.’

In diverse talen verwelkomden studenten de paus, een teken van de grote diversiteit van het studentenpubliek. Actrice en schrijfster Geneviève Damas droeg een ‘brief aan paus Franciscus’ voor. Er werd gezongen en geacteerd. De studenten stelden de paus vragen in wat meer een evocatie dan een academische zitting was.
 

Brief aan paus Franciscus: Laudato Si' uitgedaagd

In Louvain-la-Neuve dachten 50 professoren, onderzoekers en studenten na over sociale en ecologische transities in dialoog met de encycliek Laudato Si'.

Werkgroepen werkten enkele maanden rond thema's als de filosofische en theologische wortels van de klimaatcrisis, emotie en engagement, ongelijkheid, de plaats van vrouwen en houdingen van soberheid en solidariteit.

Ze verwerkten hun reflecties in een brief die voor de paus werd voorgedragen door de schrijfster en actrice Geneviève Damas.

De briefschrijvers hebben lof voor Laudato Si' omdat het de koppeling maakt tussen de milieukwestie en het sociale vraagstuk. Het gaat om 'integrale ontwikkeling', van alle mensen en van mens en aarde samen.

Maar de brief is ook kritisch voor de Kerk. In hoeverre is de Kerk bereid om de consequenties van dat inzicht door te trekken en machtsverhoudingen ter dis­cus­sie te stellen, zo vragen de academici zich af. Ze kijken daarbij vooral naar de machtsverhoudingen tussen Noord en Zuid en die tussen man en vrouw.

Zo herinneren ze aan de historische schuld van Europa vanwege de koloniale ondernemingen die het mondiale Zuiden plunderden. Religie heeft hiervoor maar al te vaak een morele basis geboden, vinden ze. Nog altijd draagt het rijke Noorden het meeste bij aan de klimaatverandering terwijl het mondiale Zuiden de grootste prijs betaalt wat de gevolgen betreft. Ook bij de overstromingen van 2021 in ons land werden de meest kwetsbaren het hardst getroffen. Is de Kerk echt bereid om die machtsverhoudingen aan de orde te stellen?

Alvast wat de positie van de vrouw betreft, vinden de academici dat de Kerk dat niet doet. 

'Vrouwen zijn de grote afwezigen in Laudato Si',' merken de briefschrijvers op. De encycliek bevat wel de kiem van een reflectie over de inclusie van allen, maar hoe valt dat te rijmen met het onzichtbaar maken van vrouwen? De encycliek pleit wel voor een ideaal van sociale rechtvaardigheid, maar vertaalt het niet in genderrechtvaardigheid. 

We hebben een echte verandering van perspectief nodig, zo besluiten de academici. Ze vrezen dat de suggestie van de encycliek om zich daarvoor te wenden tot 'de figuur van een Vader Schepper en enige meester van de wereld' het verkeerde idee van mannelijke dominantie alleen maar zal versterken.

Ecologische problemen ontstaan uit onverschilligheid in harten van machtigen

In zijn toespraak zei paus Franciscus dat hij blij was om studenten te mogen ontmoeten en naar hun ideeën te luisteren, maar dat hij ook getroffen was door hun angst voor de toekomst. 

Zelfs religie wordt soms gecorrumpeerd door het kwaad, zo zei de paus, zodat het verandert 'in een instrument van overheersing'. 
 

Franciscus antwoordde dan met drie kernwoorden op de vraag van de studenten wat de relatie is tussen ecologie en christendom.

1. Dankbaarheid: we zijn geen meesters, maar wel gasten en pelgrims op aarde.
2. Missie: we zijn hier om de schoonheid van deze wereld te beschermen en te cultiveren voor het welzijn van iedereen, ook zij die na ons komen.
3. Trouw: we hebben een keuze te maken tussen de natuur manipuleren of haar te cultiveren. En dat geldt ook voor onze innerlijke natuur.

We moeten naar de kern van de zaak gaan, zei de paus, en dat is het menselijke hart. 'Ecologische problemen zijn steeds urgenter geworden vanwege de arrogante onverschilligheid die geworteld is in de harten van de machtigen.'
 

De paus keerde dan naar het 'onderwerp dat u, mij en mijn voorgangers na aan het hart ligt: ​​de rol van vrouwen in de Kerk.' Hij benadrukte dat vrouwen dicht bij de kern van de heilsgeschiedenis staan en dat 'wat echt vrouwelijk is, niet wordt bepaald door consensus of ideologieën'. Hij onderstreepte de absolute waardigheid van zowel vrouwen als mannen. En vanuit die gemeenschappelijke waardigheid, ontstaat een wederzijdse dynamiek tussen mannen en vrouwen, niet tegen elkaar, maar gemeenschappelijk, stelde hij. 

Tenslotte sprak hij over het belang van studie voor menselijke groei.

Als we de zoektocht naar transcendente waarheid opgeven, zo besloot Franciscus indringend, 'dan wordt studie een instrument van macht, een manier om anderen te overheersen'. 

En hij voegde er nog aan toe: 'Probeer geloofwaardig en authentiek te zijn in de eenvoudige, alledaagse keuzes die je maakt.'

De ontmoeting eindigde met de onthulling van een wensboom, die wensen van studenten en professoren over de universiteit wil verzamelen. Paus Franciscus ontving ook de eerste van 600 bomen, die de universiteit wil planten.  

De paus bad het slotgebed en gaf zijn zegen in het Frans! De muzikanten kregen een duim en alle studenten een handdruk. Het publiek kreeg nog een kruisje en een brede glimlach. Bij zijn vertrek speelden band en orkest ‘Heroes’ van David Bowie.

Buiten wachtte een menigte van vele duizenden mensen paus Franciscus op om hem te begroeten. Vanop het balkon zegende de paus hen. Twee studenten bezorgden hem een zwarte studentenhoed (een ‘calotte’ geheten) wat hij even op zijn eigen witte kalotje zette. 

Daarna reed hij net als in Leuven in zijn golfkarretje door de studentenstad om mensen te begroeten en te zegenen. Ook hier werden baby’s aangereikt om ze te laten zegenen. Het volk stond rijen dik om de paus te kunnen zien.

Hij vertrok terug richting Brussel voor het laatste deel van zijn programma van de dag: een ontmoeting met zijn medebroeders jezuïeten.