Wies trok meermaals op pelgrimstocht in Assisi: ‘Beelden onthullen hun eenheid in verscheidenheid’

2006

Onderweg naar Rivotorto vlocht ik van wat droge grassen een touw dat ik gebruikte om twee rieten stokken aan elkaar te sjorren. Het werd het pelgrimskruis dat onze wandelingen in de omgeving van Assisi meer diepgang gaf. De mensen keken naar ons als pelgrims. En dat waren we ook: zoekend, helemaal aan het begin van onze kennismaking met Franciscus en Clara.

Het stond er al. Het beeld van Franciscus die op zijn knieën zit en de melaatse wast. Niet op een sokkel maar op de begane grond. Zo realistisch, dat je zou denken dat ze dadelijk in beweging zullen komen en je aanspreken. Pas later begrepen we dat de ontmoeting met de melaatse een fundamentele ommekeer teweegbracht in het jonge leven van Franciscus.

Afdalend naar het klooster van San Damiano lopen we voorbij een bronzen beeld: een man gehuld in een mantel met kap. Zijn houding en de plooien in zijn kleding laten vermoeden dat hij zich schrap zet in felle wind. Even later zien we, door een raam, Franciscus, zaaiend midden in een bloemenperk. Drie afzonderlijke beelden – zo lijkt het.

Bij een eerste bezoek aan Assisi word je overweldigd door de grote verscheidenheid aan afbeeldingen over het leven van de Heilige Franciscus. Een mens moet meermaals terugkeren om de samenhang te ontdekken in al die varianten. 

Ik kreeg die kans bij TAU door verschillende jaren na elkaar mee op tocht te gaan van Gubbio naar Assisi. Zo onthulden de beelden mij hun ‘eenheid in verscheidenheid’.

2014

Een eenvoudige tentoonstelling in het bovenzaaltje van San Damiano: de strofen van het Zonnelied met daarbij een foto van de beelden zoals ze te zien zijn in de omgeving van de  stad. Ik kijk verwonderd. Een genademoment waarin alle deeltjes tot één geheel worden gebracht.   

Op de tafel een boekje over de hele reeks beelden. Verhelderend, alles op een rij. De strofen van het Zonnelied, de broeder- en zusterparen, uitgevoerd door de Italiaanse kunstenaar Fiorenzo Bacci, °1940.  De beeldhouwer moet erg vertrouwd zijn met de spiritualiteit van Franciscus. Want als je langer kijkt en tijd neemt, kom je op het spoor van de innerlijke bewogenheid en de beleving van Franciscus zelf.

Broeder Wind symboliseert niet alleen het natuurelement maar vertelt ook iets over de tegenwind die Franciscus ondervond binnen zijn eigen orde. Moeder Aarde vertelt niet alleen over zijn grote liefde voor alle schepselen maar verwijst ook duidelijk naar de vele roepingen die Franciscus gezaaid heeft. De verhalen uit de Fioretti krijgen een gezicht, handen en voeten. In het beeld van de genezing van de melaatse bij de kerk van Rivotorto lezen we hoe Franciscus steeds meer op Jezus wou/zou gelijken. Het verwijst naar ‘het in vrede dragen van ziekte en verdrukking’ maar ook naar de slotzin van het Zonnelied Loof en zegen mijn Heer en dank en dien Hem met grote nederigheid.

Beelden die zich laten vinden

Wandelend over de kloof van kluizenarij ‘de Carceri’ staan ze daar plots met zijn drieën: broeder Leo, broeder Juniperus en Franciscus kijkend naar zuster maan en sterren. Ze komen me als bekenden voor. Zowel uit het leven van Franciscus als uit de beeldenreeks van Bacci. En zoals ik intussen alle strofen van het Zonnelied ken, zo wil ik ook alle beelden van de kunstenaar zoeken in de omgeving van Assisi. 

2019

Ik moest nog enkele keren terugkeren alvorens ik het lijstje kan afvinken. Daarmee beantwoord ik misschien wel aan de bedoeling van Fiorenzo Bacci om aan de hand van de beelden een soort van menselijke en spirituele pelgrimstocht te maken. 

Ze laten zich vinden, de beelden, als broeders en zusters. Ik leer ze kennen, één voor één. Ze doen me nadenken, bidden, zingen, dansen. Ze krijgen een plaats in mijn hart, en ik kan niet anders dan over hen vertellen. Broeder Zon, Franciscus in meditatie, uitkijkend over het dal van Spoleto. Broeder Vuur en Zuster Water in de tuin van het hotel Domus, niet als tegenstelling maar complementair zoals alle ‘paren’ van het Zonnelied. Een half reliëf aan de muur van het bisschopspaleis met de verzoening tussen de bisschop en de podesta.

2024

De weg naar San Damiano daalt af tussen de olijfbomen. Aan het ronde pleintje naast de kloostermuur houden we even halt. We naderen de plek waar Franciscus een Stem hoorde voor het Kruis. Het begin van zijn roeping. Daar waar Franciscus in 1225, na de zoveelste slapeloze nacht, een loflied componeerde 'Om de Heer te prijzen en mezelf te troosten en te bemoedigen en om anderen te stichten wil ik een nieuwe lofzang maken op de Heer, een lofzang over zijn schepselen waarvan we iedere dag opnieuw gebruik maken.' Toen ging hij rechtop zitten en enige tijd later begon hij: 'Geloofd zijt Gij, mijn Heer. Laudato Si o mi Signore.' (HER 83) 

Tegen de muur, als door een open venster, zien we de hele schepping afgebeeld in een kleurrijke mozaïek. Alle strofen van het Zonnelied zijn herkenbaar. Onderaan zit broeder Leo, schrijvend en Franciscus rechts van hem, met zieke en pijnlijke ogen maar zingend: Laudato si o mi Signore!   

Auteur: Wies Beckers

Van 20 tot 26 mei 2025 trekt TAU opnieuw Kalm Aan naar Assisi op het ritme van het Zonnelied van Franciscus en met de wijsheid van Clara in het hart. Wies Beckers begeleidt de reis samen met Barbara Mertens. Meer info.