Albert (87) vindt troost bij Sint-Barbara: ‘Ze is mijn tweede vrouw’

De mijnen mogen dan wel gesloten zijn, de herinneringen aan honderd jaar mijnbouw zijn in Limburg nog altijd zichtbaar aanwezig. Niet alleen in het landschap, op de vroegere mijnsites of in de typische tuinwijken, ook in het economische, maatschappelijke, culturele en religieuze leven in de provincie. Sommige kerken of pastorale eenheden zijn dan ook toegewijd aan Sint-Barbara, de patrones van de mijnwerkers en bij uitbreiding van alle gevaarlijke beroepen. Zij wordt jaarlijks op 4 december gevierd.

Verzamelaar

In 1992 sloot in Zolder de laatste mijnzetel. Het is daar dat we aanbellen bij Albert Vantilt, gewezen lid van de plaatselijke kerkfabriek en verwoed verzamelaar van alles wat doet terugdenken aan het rijke mijnverleden. 

‘Welkom bij de zoon van een mijnwerker’, zegt Albert trots, wanneer hij de voordeur opent. Voor de gelegenheid draagt hij een T-shirt met een afbeelding van een mijnwerkslamp, de bollenzakdoek en een pet met hamer en moker, de belangrijkste gereedschappen in de gereedschapskist van de mijnwerker. Mijnwerkerslampen, helmen, beelden en talloze andere memorabilia vullen elke centimeter van zijn woning. Duizenden stukken, verspreid over drie verdiepingen.

‘Ik groeide op in Meerhout, in de Antwerpse Kempen’, steekt hij van wal. ‘Hoewel veel Meerhoutenaren gingen werken in de mijnen van Beringen of Zolder, heb ik dat zelf nooit gedaan. Mijn vader was mijn grote inspirator. Hij begon in de jaren 1940 te werken in de mijn van Houthalen. Wanneer hij nieuw materieel kreeg, bracht hij alles wat versleten was mee naar huis. Zo ben ik zeventig jaar geleden aan mijn collectie begonnen. Ik hoor het hem nog zeggen: Zie maar dat je het goed bewaart. Het zullen mooie herinneringen zijn voor later. Je ziet, ik heb goed naar hem geluisterd. Drieëntwintig jaar heeft hij in de mijn gewerkt, tot hij stoflong kreeg en op z’n 63ste overleed.’

En dan valt Albert even stil. Hij kijkt wat voor zich uit en vertelt stilletjes voort: ‘Ja, zijn overlijden heeft me diep geraakt. Ook mijn vrouw is veel te vroeg overleden. Ze was 56. Mijn oudste dochter is even later gestorven, van verdriet. Dat waren echt geen gemakkelijke periodes. Maar Sint-Barbara heeft me erdoor geholpen. Ik vond troost bij haar en in mijn collectie. Ik heb haar vaak aanroepen en vrijwel dagelijks bid ik tot haar. Eigenlijk is ze mijn tweede vrouw. Al zullen vele mijnwerkers dat gezegd hebben, denk ik. Voordat ze ondergronds gingen, deden ze een schietgebedje voor haar beeld of portret, zodat ze weer veilig bovengronds zouden komen.’

Als een bezielde museumgids leidt Albert ons rond. Achter elk stuk schuilt een bijzonder verhaal dat we met open mond beluisteren. We zien honderden, vaak unieke mijnlampen. ‘Zelfs de pastoor of de aalmoezenier had een mijnlamp, een met een kruisje erbovenop’, zegt hij. Op meerdere plekken in het huis staan beelden van Sint-Barbara. De ene keer afgebeeld met palmtak, zwaard en toren, dan weer met een kelk en het evangelie in de hand om finaal verrast te worden door een Sint-Barbarabeeld met een kanon. Allemaal elementen uit Barbara’s levensomschrijving. ‘Ik schuim daarvoor graag de rommelmarkten af. Soms vind ik nog iets speciaals.’

Kunst uit afval

Sinds de coronaperiode heeft Albert ook een nieuwe passie. Van afvalmateriaal maakt hij kunstwerken, gewijd aan het mijnverleden. ‘Mijn eerste kunstwerk is een eerbetoon aan mijn vader, gemaakt van gerecycleerd materiaal. Het kruis is gemaakt van een gordijnroede die ik vond op een rommelmarkt. Sommige mijnlampen heb ik zelfs vervaardigd tot 1,40 meter. En van een obus maakte ik dan weer een schachtbel.’

De geschiedenis van de mijnen leeft onverminderd voort in Alberts werk. ‘Ik hoop dat ik dit nog enkele jaren mag blijven doen’, vertelt hij. ‘Mijn collectie houdt me overeind. Bovendien zijn mijn dochter en schoonzoon helemaal mee in dit verhaal. Ze zullen er zonder twijfel een duurzame toekomst aan geven. Sint-Barbara zal hen wel bijstaan.’