Paus legt zelf uit waarom hij als naam Leo XIV koos: AI

Tijdens zijn eerste formele toespraak voor het college van kardinalen op zaterdag 10 mei, legde de paus in zijn eigen woorden uit waarom hij als naam Leo XIV heeft gekozen:

Er zijn verschillende redenen waarom ik ervoor heb gekozen om de naam Leo XIV aan te nemen, maar vooral omdat paus Leo XIII in zijn historische encycliek Rerum Novarum de sociale kwestie aankaartte in de context van de eerste grote industriële revolutie. 

In onze tijd biedt de Kerk aan iedereen de rijkdom van haar sociale leer aan, als antwoord op een nieuwe industriële revolutie en op de ontwikkelingen rond artificiële intelligentie, die nieuwe uitdagingen vormen voor de verdediging van de menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en arbeid.

Vader van katholieke sociale leer

Met zijn encycliek Rerum Novarum (1891) legde paus Leo XIII de basis voor wat later bekend zou worden als de katholieke sociale leer.

Hij nam het op voor de rechten van arbeiders in een tijd van schrijnende uitbuiting en onrecht tijdens de grote industrialisatie van eind 19de eeuw. Leo XIII pleitte voor een rechtvaardige loonvorming, het recht op vereniging en de verantwoordelijkheid van zowel werkgevers als werknemers.

Zijn visie betekende een keerpunt: de Kerk sprak zich voortaan expliciet uit over sociale, economische en politieke vraagstukken in het licht van het evangelie.

Ethische AI

Net zoals Leo XIII de toenmalige maatschappelijke spanningen en veranderingen vanuit gelovig standpunt interpreteerde, zo erkent de Kerk vandaag dat artificiële intelligentie niet zomaar een technologisch nieuwtje is, maar de kern vormt van een nieuwe industriële revolutie. De implicaties ervan raken fundamentele menselijke waarden zoals arbeid, creativiteit, rechtvaardigheid en waardigheid.

Onder paus Franciscus is het ethisch debat daarover al enige tijd op gang gebracht. In zijn boodschap voor Wereldvrededag op 1 januari 2024 waarschuwde hij voor de risico's van AI op het gebied van desinformatie, manipulatie en het verlies van menselijke controle. Hij pleitte voor een algor-ethiek – een moreel kader voor het gebruik van algoritmes – om te waarborgen dat technologische vooruitgang de menselijke waardigheid respecteert en bijdraagt aan vrede en gerechtigheid. De paus benadrukte dat technologieën niet neutraal zijn en dat hun ontwikkeling en toepassing altijd gepaard moeten gaan met ethische reflectie.

Het Vaticaan nam ook al internationale initiatieven om ethische richtlijnen voor AI te bevorderen. In 2020 lanceerde het de Rome Call for AI Ethics, een verklaring die oproept tot een verantwoorde ontwikkeling van AI, met nadruk op transparantie, inclusie en het algemeen welzijn. Deze verklaring werd ondertekend door vertegenwoordigers van verschillende religies en technologiebedrijven, waaronder Microsoft en IBM, en benadrukt het belang van menselijke controle over AI-systemen en het voorkomen van schade aan kwetsbare groepen.

Morele omwenteling

Door de naam Leo XIV aan te nemen en daarbij expliciet te verwijzen naar Leo XIII, AI en de industriële revolutie, maakt de nieuwe paus duidelijk: artificiële intelligentie is geen randfenomeen, maar een morele omwenteling die een speerpunt van zijn pontificaat zal vormen.