Open brief Lieve Brouwers: ‘Blijkbaar denken velen dat misbruikslachtoffers altijd over geld praten’

Om een juistere en bredere kijk te geven op wat slachtoffers/overlevers van seksueel misbruik in de Kerk bezighoudt, wil ik dit neerschrijven.

Wat mij ertoe aanzet dit te doen, is dat ik meermaals werd aangesproken op wat er verschijnt in de media en wat niet of verkeerd begrepen wordt. Blijkbaar denken velen dat er vanuit de Kerk al heel veel gebeurt, maar dat slachtoffers steeds teleurgesteld zijn omdat er niets gebeurt en dat ze altijd over geld praten. Jammer dat het zo de ronde doet. Het blijft de indruk wekken van‘ wij en zij’, van dé Kerk en dé slachtoffers. Deze laatsten noemen zich liever overlevers, daar zij al lang opnieuw én opnieuw de pijn ervaren van wat soms lang geleden gebeurde. 

De meeste tijd was een tijd van zwijgen, moeten zwijgen, niet mogen spreken! Deze zwijgcultuur werd opengebroken door het schokkende nieuws in 2010 van een bisschop in eigen gelederen van de Kerk. Dit had als gevolg dat velen het trauma, dat diep in hen verborgen was, aan de oppervlakte lieten komen. Met veel pijn en schroom deden ze aangifte. Dit werd trouwens ook gevraagd door de verantwoordelijken van de Kerk. De Belgische Kerk heeft na de crisis in 2010 meegewerkt met de democratie en de overheid en aanbevelingen van het parlement uitgevoerd. 

Ook de uitzendingen van Godvergeten in 2023 hadden grote gevolgen voor het vertrouwen in de Kerk en het geloof van slachtoffers en de hele kerkgemeenschap.

En toen stond de tijd stil — twee jaar lang – voor een aantal slachtoffers die al aangifte deden. Niet door de Kerk, maar door de burgerlijke overheid. Dossiers van hun aangiften e.d. werden opgeëist door het gerecht. Het zorgde voor opschudding in de hele maatschappij met daarbij veel onzekerheid voor deze slachtoffers.  Pas na veel media-aandacht en twee jaar wachten, konden we verder, ook met slachtoffers die in tussentijd aangifte hadden gedaan. Verantwoordelijken, aangesteld door de Kerk, gingen verder op weg met de slachtoffers voor dading en erkenning waar mogelijk.

Na Godvergeten kwamen er opnieuw twee parlementaire commissies. Deze hoorden vele getuigenissen van slachtoffers en van zovelen die al met die slachtoffers in contact waren. Bisschoppen vergaderden en werden  meermaals verhoord om weer te geven wat er al wel of niet gebeurde. Er verscheen een parlementair verslag met verscheidene aanbevelingen, net toen er een nieuwe regering kwam. Gevolg: een nieuwe commissie moet worden samengesteld en kan dan verder werken om deze goede aanbevelingen uit te voeren. Hopelijk geldt dit voor alle sectoren in de maatschappij en niet alleen in verband met de Kerk. 

We moeten dus weer wachten! Maar wij zijn er ons van bewust dat we als overlevers — samen met de Kerk —  politieke druk moeten blijven uitoefenen zodat deze aanbevelingen geen dode letter blijven. Intussen gaat de tijd verder… Er worden nieuwe aangiftes gedaan, slachtoffers worden beluisterd en zoveel mogelijk begeleid. 

Nog altijd blijven veel vragen onbeantwoord. Het geeft slachtoffers het gevoel niet begrepen te worden. En dat gevoel heeft vooral te maken met de nood aan eerlijke empathie en medeleven: ‘Hoe gaat het met jou? Hoe ervaar je dit alles? Kan je de confrontatie nog aan? Kunnen we nu iets voor je doen?’ 
Echt begrepen worden! Inzicht ervaren in wat je meemaakte, in de niet weg te denken pijn, de diepe trauma’s die zo lang verborgen bleven en dikwijls een heel leven de gevolgen ervan dragen. Het is moeilijk als men het niet zelf aan de lijve heeft ondervonden, dit is zo voor verschillende trauma's. En toch…  het zou goed doen aan de vele slachtoffers/overlevers.

In september 2024 bezocht paus Franciscus ons land. De secretaris van de bisschoppenconferentie en verschillende medewerkers bereidden een ontmoeting voor tussen de een afvaardiging van slachtoffers. De wonden van het seksueel misbruik in de Kerk kwamen tijdens zijn bezoek meer dan eens ter sprake, op verschillende plaatsen. De ontmoeting van 15 slachtoffers/overlevers met paus Franciscus werd een hoogtepunt. Iedereen had zich goed voorbereid om in heel korte tijd te kunnen delen wat hen bezighield. Maar de paus lette niet op de tijd en gaf ons meer dan twee uur. Heerlijk! 

Lees ook

Slachtoffers misbruik tevreden na ontmoeting paus: ‘Hij luisterde als mens’

Lees het volledige nieuwsitem

Paus Franciscus luisterde als méns, liet zijn droefheid zien en sprak zijn schaamte uit, gaf erkenning en vroeg persoonlijk om vergeving. Gaf toe dat al wie deze pijnlijke daden had gesteld of verborgen had gehouden ter verantwoording moest worden geroepen en gestraft. Ook dat álles moet gedaan worden opdat deze donkere feiten nooit meer zouden kunnen gebeuren. Maar ook dat de Kerk - als een familie van gelovigen - haar uiterste best moest doen om deze criminele daden te herstellen, aan de noden van slachtoffers tegemoet te komen en te zorgen dat het gekwetste vertrouwen en geloof weer kan opgebouwd worden. 

Op de vraag van iemand of een volgende ontmoeting mogelijk kon zijn in Rome tijdens de Goede Week, antwoordde de paus meteen bevestigend. Uitdrukkelijk werd de Goede Week gevraagd om Jezus’ lijden en verrijzenis met paus Franciscus te kunnen gedenken en zo misschien door ons eigen lijden de verrijzenis te mogen ervaren in zijn christelijke aanwezigheid. Jammer heeft dat niet mogen zijn. Het bezoek werd uitgesteld tot september, om verslag te kunnen uitbrengen over wat er tijdens het jaar in België was gebeurd. Het overlijden van paus Franciscus heeft ons diep geraakt. De groep van 15 die hem zo intens had meegemaakt, verlangde naar de beloofde ontmoeting, maar onze vriend was niet meer. Na zijn begrafenis en het conclaaf hoorden we opgelucht dat de nieuw verkozenpaus Leo XIV het werk van Franciscus wilde verder zetten.  

Hoopvol schreven we begin mei al brieven naar paus Leo, zijn secretaris en de pauselijke commissie voor bescherming van minderjarigen met de vraag om de beloofde ontmoeting ook met paus Leo te laten doorgaan. We contacteerden ook anderen, die we al eerder hadden aangeschreven om over hun werken met slachtoffers van seksueel misbruik in de Kerk in dialoog te gaan. 

Zoals steeds mochten we rekenen op de hulp van mgr. Franco Coppola, de nuntius in België.  We zouden graag de afspraak met paus Leo kunnen vastleggen, zodat we ons kunnen voorbereiden om de dialoog te kunnen verder zetten.  Maar tot heden blijft het (onrustig) afwachten.

Wel hadden we intussen contact met de pauselijke commissie die gevraagd werd door de Belgische bisschoppen om de werking in België mee te delen. Mgr Ali Herrera, secretaris van de commissie, nodigde een afvaardiging van de slachtoffers uit. Als voorbereiding op die ontmoeting kregen we vier vragen om over na te denken. Iedereen van de groep beantwoordde deze vragen persoonlijk en het verslag daarva, werd aan mgr. Herrera en zijn medewerker bezorgd. Dit waren de vragen:

1. Wat moet de Kerk doen om de schade die door misbruik is veroorzaakt te herstellen en zinvol herstel te bieden?
2. Wat verwacht u van de Kerk en hoe kan zij het vertrouwen herstellen?
3. Welke rol moet de lokale kerkgemeenschap spelen in de ondersteuning van slachtoffers en het herstelproces?
4. Welke obstakels bent u tegengekomen bij het zoeken naar herstel en hoe kan de Kerk helpen om deze obstakels te overwinnen?

De inhoud van deze antwoorden brachten we samen in zes thema’s die verder werden uitgewerkt. Volgende thema’s werden besproken met mgr. Herrera en zijn medewerker Stefano Mattei:

1. Het vertrouwen in de Kerk herstellen door te luisteren, troost te bieden, schade te herstellen.
2. Vertrouwenscrisis in de Belgische Kerk is erg in de hele maatschappij.
3. Kerk moet concrete acties ondernemen in verband met erkennen, aangerichte schade, luisterbereidheid naar slachtoffers, maatregelen ter voorkoming …
4. Financiële rechtvaardigheid voor slachtoffers ivm mentale en fysieke trauma’s.
5. Blijvend lijden veroorzaakt door misbruik. Dit lijden kan zich gedurende tientallen jaren manifesteren en diepe littekens achterlaten die steun en begrip van de kerk vereisen.
6. Secundaire slachtoffers: betrokken gezinnen, partners, kinderen van priesters, enz…

Deze gesprekken met verantwoordelijken van de pauselijke commissie hadden plaats in de nuntiatuur. We werden bijgestaan door mgr. Coppola en zijn secretaris, die ook voor de nodige vertaling zorgden. Iedereen kon zich openhartig uitspreken over de uitgewerkte thema’s. Er werd met volle aandacht geluisterd en soms naar verduidelijking gevraagd.

Ook wij kregen antwoorden op onze vragen . Zo werd het ons duidelijk dat het niet de taak van de commissie is om controle uit te oefenen over wat er wel of niet gedaan wordt. Wel om in alle landen van de katholieke Kerk waar de wandaden van misbruik aan het licht kwamen, de werking te kennen en te volgen van begeleiding, erkenning en herstel van de vele slachtoffers in onze wereld. Zij brengen deze werking samen in een jaarlijks verslag dat de  bisschoppen van elk betrokken land ontvangen. Hierbij kunnen zij ook aanbevelingen doen die de erkenning en het herstel mogelijk maken. Kerkgemeenschappen worden hierdoor ook geholpen om meer actie te ondernemen ten voordele van de slachtoffers in hun land. 

Lees ook

Jessika Soors, coördinator Dignity: ‘Mensen hebben hoge verwachtingen, ik ook’

Lees het volledige artikel

Een teleurstelling werd ook het feit dat mgr. Herrera ons nog geen exacte datum kon geven voor onze ontmoeting met paus Leo. Wel verzekerde hij ons dat hij het verslag over deze bijeenkomst persoonlijk aan de paus zou overhandigen. Hierna zou ook de datum worden besproken, vastgelegd en ons door de nuntius meegedeeld. Hopelijk gebeurt dit zodra paus Leo terug aan het werk is in Rome na zijn vakantie. Dan zullen ook wij weer aan het werk gaan en ons voorbereiden, niet alleen praktisch, maar ook verder werken aan de thema’s en het beleid dat ons werd meegedeeld tijdens de vergadering van 14 juni die geleid werd door de nationale coördinator Jessika Soors. Ook toen werd er gewerkt aan meerdere noden, zoals traumaverwerking. lotgenoten-groepen, herdenkingsmomenten…

Want de erkenning en de dading mogen geen eindpunt zijn. Denk maar aan psychologische bijstand, pastorale begeleiding, lotgenotengroepen enz … Overlevers mogen verwachten dat men hen nu niet loslaat, nu er kan worden gewerkt  aan wat hen al zo lang traumatiseerde.

De uitbreiding van de groep van 15 kwam ook ter sprake. Iedereen kon zijn mailadres achterlaten en deelnemen aan een nabespreking.  We vinden inderdaad dat ieder van de slachtoffers de kans moet krijgen om mee te denken en te werken aan wat er gebeuren kan en moet. 

Hopelijk stellen gelovigen en ook niet-gelovigen na het lezen van deze tekst vast dat het niet gaat over ‘wij en zij’, maar dat iedereen in de Kerk en erbuiten zich betrokken kan voelen opdat het nooit meer zou gebeuren in de Kerk. Ook de andere sectoren waar dit misbruik gebeurt, moeten onze zorg blijven. De trauma's die misbruik in onze maatschappij veroorzaakt, kunnen en moeten uitgeroeid worden. Laat ieder daar zijn steentje toe bijdragen.

Lieve Brouwers