Kruisfeesten: hoogdagen voor christenen in het Midden-Oosten

Een oude traditie in een vernieuwd kleedje heeft steeds meer succes. In het Midden-Oosten wordt het hoogfeest van de Verheffing van het Kruis gedurende verschillende dagen uitbundig gevierd. Volgens de gregoriaanse kalender valt het hoogfeest op 14 september, volgens de juliaanse kalender op 27 september. Eigenlijk worden er dan twee feiten herdacht: enerzijds de zogenaamde Kruisvinding door keizerin Helena – de moeder van de eerste christelijke Romeinse keizer, Constantijn de Grote – omstreeks 325-26 en anderzijds de eerste Kruisverheffing door de byzantijnse keizer Herakleios, die het Heilig Kruis na zijn overwinning op de Perzische Sassaniden omstreeks 628 terugbracht naar Constantinopel en later naar Jeruzalem.

Oecumenisch

Het feest van de Kruisverheffing is merkwaardig, want het wordt gedeeld door alle denominaties wereldwijd. En sinds vorig jaar zetten verschillende christenen in de Iraaks-Koerdische hoofdstad Erbil dan ook een gezamenlijk meerdaags programma op. Tot vorig jaar was dat met zijn vieren, maar dit jaar heeft de Armeens-apostolische Kerk zich gevoegd bij de Assyrische Kerk van het Oosten, de syriaaks-orthodoxe Kerk, en bij de chaldeeuwse katholieken en de syriaaks-katholieken. Wat dus in een oecumenisch verband als de Raad van Kerken in het Midden-Oosten nog altijd niet kan, aangezien de Assyrische Kerk van het Oosten door andere Kerken verhinderd wordt deel uit te maken van die Middle East Council of Churches, gebeurt wel met het feest van Kruisverheffing.

Concreet stappen de christenen van de christelijke voorstad Ankawa van Erbil enkele dagen tevoren in een gezamenlijke processie op, alvorens de verschillende denominaties naar hun respectievelijke kathedralen trekken, en het feest op 14 september zelf weer gezamenlijk wordt afgerond. Prominent aanwezig: de Assyrische patriarch Awa III, de syriaaks-orthodoxe aartbisschop Nikodemus Daoed Sharaf van Mosoel, Kirkoek en Koerdistan, de chaldeeuws-katholiek aartsbisschop Bashar Matti Warda van Erbil en de syriaaks-katholieke aartsbisschop Nathanael Nizar Wadih Seeman van Adiabene (een antieke naam van Noord-Mesopotamië). Maar deze keer was ook de Armeens-apostolische primaat van Irak erbij, bisschop Oshakan Gugulian.

In Egypte zullen de menigtes pas zondag over acht dagen de straat op gaan, want de tien miljoen koptische christenen, een kleine tien procent van ’s lands bevolking, volgt de juliaanse kalender. Er is ook een koptisch-katholieke minderheid, alsook een kleine chaldeeuwse gemeenschap (geleid door koorbisschop Paulus Sati, die destijds de Chaldeeuwse gemeenschap in Antwerpen bediende), maar de oecumenische relaties staan in Egypte op een laag pitje. Het is momenteel ondenkbaar dat koptisch-orthodoxe christenen twee weken voor hun Kruisverheffingsfeest een gebaar van sympathie voor hun katholieke geloofsbroeders opbrengen of dat de Egyptische katholieken wachten op het Kruisverheffingsfeest volgens de juliaanse kalender.

Ook in de Heilige Grafkerk in Jeruzalem wordt het feest gevierd; daar werd de Heer immers volgens de traditie gekruisigd en begraven. De kerk werd door keizer Constantijn gebouwd nadat zijn moeder er het oorspronkelijke Kruis teruggevonden zou hebben. Zij wordt bediend door vele denominaties: het Grieks-orthodoxe patriarchaat van Jeruzalem, de Armeens-apostolische Kerk, de syriaaks-orthodoxe Kerk, de koptisch-orthodoxe Kerk, de Ethiopisch-orthodoxe Kerk, en de Latijns-katholieke Kerk, via de franciscanen, die de facto vorige zondag al het Kruisverheffingsfeest gevierd hebben. En aangezien het kerkwijdingsfeest er op 13 september valt, worden de feestelijkheden er tot deze beide dagen beperkt.

Kruisverheffing in Syrië

Ook in Palestina werd het feest gevierd: in Bethlehem trokken zoals altijd fanfares en scoutsgroepen de straat op. In Syrië balanceren de christenen momenteel tussen hoop en wanhoop. Wanhoop omwille van het geweld dat er is geweest sinds de val van dictator Bashar al-Assad en de machtsovername door een voormalige jihadist, Ahmed al-Sharaa. Zo was er niet alleen de dodelijke raid in de Mar Elias-kerk van het Grieks-orthodoxe patriarchaat van Antiochië in Dweila bij Damascus op 22 juni 2025, maar was er ook massaal geweld tegen de alevitische minderheid in het noordwestelijke kustgebied en tegen de druzen in de zuidelijke provincie Sweida. De christenen zijn er niet gerust in… 

22 dopelingen

Toch wentelen de christenen in Syrië zich niet in wanhoop. In de Mar Elia-kerk werden op 6 september 22 kinderen gedoopt, net evenveel als er in juni jongstleden in de kerk dodelijke slachtoffers vielen. En ook de Kruisverheffing werd er eerder deze week her en der met veel enthousiasme en met feestelijk vuurwerk gevierd. Deze periode is bijzonder spannend voor Syrië: president Al-Sharaa had voor medio september een indirecte verkiezing van tweederde van de parlementsleden aangekondigd. Deze verkiezingen werden intussen uitgesteld, maar het comité dat voor de organisatie ervan instaat, blijft ervan uitgaan dat de zogenaamde ‘volksvergadering’ nog voor eind deze maand wordt samengesteld.

Verkiezingen

Interimpresident Al-Sharaa denkt dat de Syrische infrastructuur pas over vijf jaar voldoende sterk kan zijn om rechtstreekse verkiezingen te organiseren. Ook de gelauwerde christelijke advocaat Anwar al-Bunni – die in 2022 door Time Magazine nog bij ’s werelds honderd invloedrijkste personen werd gerekend – denkt dat rechtstreekse verkiezingen bij gebrek aan politiek activisme en georganiseerde politieke partijen voorlopig geen optie zijn. Bedoeling is dat lokale kiescommissies 121 zetels toewijzen, terwijl de president 70 parlementsleden mag kiezen. In regio’s die nog te instabiel zijn, zoals het zuidelijke Sweida, het vroegere IS-bolwerk Raqqa of het de facto autonome Al-Hasaka in het noordoosten, wordt voorlopig geen parlementszetel toegewezen.