VN moet fundamenten herontdekken, vindt Vaticaan

In een toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN op 29 september zei de Vaticaanse minister van Buitenlandse Zaken, aartsbisschop Paul Richard Gallagher, dat het multilateralisme zich in een geloofwaardigheidscrisis bevindt.

Dat mag volgens Gallagher echter geen reden zijn om de missie van de VN te laten verwateren. Het moet integendeel een aanleiding zijn om de oorspronkelijke principes nieuw leven in te blazen:

1. bevorderen van mensenrechten,
2. handhaven van internationale vrede en veiligheid,
3. bereiken van duurzame ontwikkeling en
4. handhaven van de rechtsstaat.

Rechtsstaat perkt macht in

De rechtsstaat noemde Gallagher de noodzakelijke voorwaarde voor een rechtvaardige internationale orde en de basis voor alle andere inspanningen.

'Om rechtvaardig te zijn moet een samenleving gebaseerd zijn op het principe van de rechtsstaat, waarbij de wet en niet de willekeurige wil van individuen soeverein is. Zoals Sint-Augustinus zo'n 1600 jaar geleden al opmerkte, zijn de grote koninkrijken van de wereld, als de rechtvaardigheid wordt weggenomen, niets meer dan bendes criminelen.'

De rechtsstaat beperkt de uitoefening van macht: 'Geen enkel individu of groep, ongeacht status, mag de autoriteit opeisen om de waardigheid en rechten van anderen of hun gemeenschappen te schenden.'

Waardigheid beschermen en algemeen belang bevorderen

De Heilige Stoel dringt er bij de internationale gemeenschap op aan haar inzet voor menselijke waardigheid en het algemene belang te hernieuwen. Gallagher werkte dit concreet uit langs meerdere terreinen:

• Focus op vrede: Vrede is meer dan de afwezigheid van oorlog, het vraagt actieve inzet voor gerechtigheid, dialoog en samenwerking.
• Ontwapening: 'Ontwapening is niet alleen een politieke of strategische noodzaak, maar bovenal een morele verplichting, geworteld in de erkenning van de heiligheid van het menselijk leven en de onderlinge verbondenheid van de menselijke familie.'
• Respect voor het internationaal humanitair recht: 'Het simpele feit dat er helaas oorlog is uitgebroken, betekent niet dat alles geoorloofd is tussen de strijdende partijen. Het moet duidelijk zijn dat militair personeel volledig verantwoordelijk blijft voor elke schending van de rechten van individuen en volkeren, of van de normen van het internationaal humanitair recht.'
• Vrijheid van godsdienst: 'Godsdienstvrijheid is echter niet simpelweg vrij zijn van vervolging; het is de vrijheid om je geloof te belijden, alleen of in gemeenschap met anderen, in het openbaar of privé, in onderwijs, praktijk, eredienst en naleving.'
• Uitroeiing van armoede en honger: 'In een wereld van ongekende rijkdom en technologische vooruitgang is het onaanvaardbaar dat miljoenen mensen nog steeds geen toegang hebben tot basisbehoeften.'
• Wereldwijde ongelijkheden en schuldenkwijtschelding: Dat welvarende landen de schulden kwijtschelden van landen die deze nooit zullen kunnen terugbetalen, is volgens Gallagher geen kwestie van vrijgevigheid, maar wel van rechtvaardigheid.
• Zorg voor de schepping en de klimaatcrisis: De 'vernietiging van de natuur … vormt een duidelijke bedreiging voor het welzijn van toekomstige generaties, en voor vrede en veiligheid. Het vereist een krachtig, verantwoordelijk antwoord en inzet van de internationale gemeenschap.'
• Migranten en vluchtelingen: 'Migranten behoren tot de eerste slachtoffers van de vele wereldwijde ongelijkheden.'
• Kunstmatige intelligentie (AI): 'Het risico bestaat dat AI het "technocratische paradigma" zal bevorderen, dat alle wereldproblemen beschouwt als oplosbaar met technologie alleen. Dit paradigma maakt menselijke waardigheid en broederschap vaak ondergeschikt aan het streven naar efficiëntie, waarbij de essentiële dimensies van goedheid en waarheid worden genegeerd.'
• Gezinnen en werknemers beschermen: Gallagher benadrukte dat gezinnen en werknemers beschermd moeten worden, omdat zij de ruggengraat vormen van een gezonde samenleving.

Concrete conflicten

De aartsbisschop verwees ook naar een reeks concrete conflicten die de internationale gemeenschap momenteel verdelen en ondermijnen. Hij riep de lidstaten op om in die situaties trouw te blijven aan de basisprincipes van de VN en niet toe te geven aan machtspolitiek.