Paus Leo XIV benadrukt zijn sociale programma: ‘Ik ben hier! Ik ben met u!’

Opnieuw stelde paus Leo XIV zich helemaal in de lijn van zijn voorganger Franciscus. In een krachtige toespraak tot volksbewegingen die te gast waren in de Aula Paulus VI in Rome verbreedde hij donderdagavond de sociale strijd van de Kerk. Door opnieuw de armen centraal te stellen en de economische logica aan de kaak te stellen, enthousiasmeerde de paus  honderden vertegenwoordigers van volksbewegingen uit Italië, Latijns-Amerika, Afrika en Azië. Uitgebuite arbeiders, landloze boeren, solidariteitsgroepen, sloppenwijkbewoners en straathoekwerkers kwamen voor de vijfde keer in Rome bijeen. Het was paus Franciscus die deze beweging in 2014 initieerde.

‘Ik hoop dat u mij hoort zeggen: Ik ben hier!' Ik ben met u’, zei Leo XIV. ‘Een van de redenen waarom ik de naam Leo XIV heb gekozen, is de encycliek Rerum Novarum, geschreven door Leo XIII (...). Het betekende 'nieuwe dingen'. Vandaag wil ik samen met u naar 'nieuwe dingen' kijken, beginnend vanuit de periferie’, zei hij, verwijzend naar robotica en kunstmatige intelligentie.

In een lange en gestructureerde toespraak hekelde paus Leo XIV niet alleen het onrecht, maar koppelde hij het ook expliciet aan wereldwijde economische mechanismen: ‘De kloof tussen een kleine minderheid – 1% van de bevolking – en de overgrote meerderheid is aanzienlijk groter geworden.’ 

Leo XIV citeerde de exhortatie Evangelii Gaudium van zijn voorganger: ‘In dit systeem worden degenen die uitgesloten worden niet uitgebuit, maar afval, restjes.’

De maatschappelijke analyse is duidelijk. De paus hekelde slecht beheerde globaliseringsprocessen, die onderhevig zijn aan de financiële economie. ‘Dit systeem laat mensen verstoken van wat nodig is en overweldigd door wat overbodig is. Kortom, wanbeheer genereert en vergroot ongelijkheid onder het mom van vooruitgang. En omdat het de menselijke waardigheid niet centraal stelt, schiet het systeem ook tekort als het om rechtvaardigheid gaat.’

Hij noemde met name de klimaatcrisis, digitale technologieën die voortdurend ongebreidelde consumptie aanprijzen, de farmaceutische industrie, die met name in de Verenigde Staten verslavingen bewerken, ‘de tweede belangrijkste doodsoorzaak onder de armen in dit land’ en de race om strategische mineralen. ‘Zonder coltan uit de Democratische Republiek Congo zouden veel van de technologische apparaten die we vandaag de dag gebruiken niet bestaan. De winning ervan is echter afhankelijk van paramilitair geweld, kinderarbeid en de verplaatsing van bevolkingsgroepen.’

Over migratie is de toon even vastberaden: ‘Staten hebben het recht en de plicht om hun grenzen te beschermen, maar dit moet in evenwicht zijn met de morele verplichting om toevlucht te bieden. Het misbruik van kwetsbare migranten is geen legitieme uitoefening van de nationale soevereiniteit, maar eerder een ernstige misdaad die door de staat wordt gepleegd of getolereerd.’

De inloopperiode van de nieuwe paus lijkt voorbij. De toespraak leek de aanzet - samen met de exhortatie Dilexi te — tot het uitvoeren van een programma dat uitgedrukt wordt door zijn naamkeuze. (EDS)

Bronnen: La Croix/VaticanNews