Wat we vandaag nog kunnen leren van Damiaan [Eeuwige influencers]
Pater Damiaan
Geboren als Jozef De Veuster in Ninde (Tremelo) in 1840 • trad in bij de picpussen en werd missionaris op de Hawaï-eilanden • woonde vanaf 1873 tussen leprapatiënten die afgezonderd werden op een landtong van het eiland Molokai • kreeg zelf de diagnose van lepra in november 1884 • dankzij campagnes werd zijn werk wereldwijd bekend • overleed in 1889 aan lepra • in 2009 heiligverklaard door Benedictus XVI
1. Straal enthousiasme en bezieling uit
In het hele leven van Damiaan/Jozef De Veuster (1840-1889) merken we een oprechte hartelijkheid. De vreugde van het evangelie straalde hij uit. In zijn vele brieven uit de lepranederzetting in Molokai waar hij van 1873 tot 1884 samenleefde met de patiënten, getuigt hij dat hij tranen in zijn hart heeft tegenover zoveel ellende, maar dat hij er probeert te staan met een glimlach om de zieke mensen moed te geven. Het lijkt contradictorisch. Het geloof schonk het hem. Dat is de bron en dat was zijn levensdoel. Damiaan noemde zich ‘een gelukkig kind van de Heilige Harten’. (De congregatie van picpussen is genoemd naar de Heilige Harten.) Damiaan was enthousiast in de letterlijke zin van het woord. Oorspronkelijk werd dat gebruikt voor mensen die werden gezien als bezield door een godheid en als gevolg daarvan een intense staat van verrukking en inspiratie ervoeren. Die vreugde viel op bij de bezoekers aan de lepranederzetting. Damiaans drie-eenheid bestond uit geloof, spiritualiteit en humor.
2. Wees moedig: durf tegen de stroom in te gaan
Damiaan ging zijn hele leven tegen de stroom in en koos weloverwogen zijn eigen pad. ‘Als je goed hebt nagedacht, doe het dan‘, leert hij ons. Op eerste kerstdag 1858 meldde de toen 18-jarige Jef De Veuster aan zijn ouders dat hij hun boerderij in Ninde, Tremelo, niet zou overnemen, maar een religieuze roeping zou volgen. Dat deed hij tegen alle verwachtingen in. Hij trad vervolgens in navolging van zijn broer in bij de Congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria in Leuven, waar hij de kloosternaam Damiaan koos, naar de heilige arts Damianus.
Zijn tweede moedige keuze was zich aan te bieden als missionaris in plaats van zijn broer Pamfiel. Over alle hoofden heen besliste hij dat zelf en verkreeg persoonlijk toestemming van de generale overste. Nog niet tot priester gewijd vertrok hij naar de Hawaïaanse eilanden. Hij vervulde daarmee de droom van zijn broer, die zelf niet kon gaan omdat hij tyfus had gekregen. In 1864 werd hij in Honolulu priester gewijd. Zijn derde keuze was om zich als vrijwilliger aan te bieden om naar Molokai te gaan, omdat hij diep geraakt was door het lijden van de leprapatiënten die daar door de overheid werden verbannen en aan hun lot overgelaten waren.
Damiaan luisterde naar zijn innerlijke stem en doordacht nam hij een beslissing. Hij had een sterke persoonlijkheid, geworteld in een onwankelbaar geloof in een liefdevolle God, die hem nooit in de steek zou laten.
Op 10 mei 1873 kwam Damiaan aan op Molokai, waar op dat moment 816 leprozen verbleven, op de kale landtong Kalaupapa, afgesneden van de rest van het eiland door een steile rotswand. Hij wist dat hij besmetting en zou riskeren en zeer waarschijnlijk zelf ziek zou worden. Hij luisterde naar zijn innerlijke stem, en doordacht nam hij een beslissing. Dat vind ik straf. Damiaan had een sterke persoonlijkheid, geworteld in een onwankelbaar geloof in een liefdevolle God, die hem nooit in de steek zou laten. Toch sloeg soms vertwijfeling toe en waren er gevoelens van eenzaamheid, depressie en heimwee — via brieven bleef hij nauw betrokken bij zijn familie —, maar zijn geloof verliet hem nooit. Zestien jaar lang hield hij het vol. Bij Damiaan waren een sterk geloof en een radicale inzet voor mensen in nood onlosmakelijk met elkaar verbonden.
3. Wees zorgzaam en solidair
Zorgzaamheid kreeg Damiaan mee van thuis in Tremelo. Hij bleef een boerenjongen die geen volledige theologische opleiding genoot en vaak wat spoedcursussen volgde. Een ‘verkorte bachelor’ zouden we vandaag zeggen.
Hij steunde zo ook sterk op het geloof dat hij van zijn ouders meekreeg en dat was er een van woord en daad. ‘Klop en er zal worden opengedaan.’ Zijn ouders waren redelijk welgestelde boeren die graag met anderen in het dorp deelden. Damiaans huis op Molokai was dan ook de ‘zoete inval’. Zijn deur stond altijd open. De eenvoudige solidariteit werd doorgetrokken. Hij zag iedereen als broer en zus. Zorg dragen voor iedereen zonder onderscheid was een fundamenteel aspect van zijn roeping. Toen hij van de bisschop het verbod kreeg om zich nog verder in te laten met mormonen, was hij zeer bedroefd. Bij Damiaan werd alles consequent doorgetrokken. Hij was dag en nacht bezig voor zijn mensen.
Zorg dragen voor iedereen, zonder onderscheid, was een fundamenteel aspect van Damiaans roeping.
Wat zou Damiaan vandaag doen? Hij zou zich ten volle inzetten voor mensen in nood en niet weten waar eerst te beginnen: langdurig zieken, mensen op de vlucht, mensen in oorlogssituaties. Zoveel menselijke ellende zou Damiaans hart doen bloeden. Hij zou aan hun kant gaan staan. Tegen de afbraak van de zorgmaatschappij zou hij fel reageren. Kwaad zou hij worden van mensen, families met kinderen die in erbarmelijke omstandigheden op straat moeten leven. Damiaan zou de mens echt nabij willen zijn zonder berekening of kosten-batenanalyse.
4 dingen die je hier en nu kan doen
- Bezoek regelmatig een zieke of een eenzame bejaarde in een woonzorgcentrum.
- Verhuur een kamer of deel van je woning aan een vluchteling. Door woonruimte beschikbaar te stellen voor een vluchteling, werk je mee aan een duurzame oplossing voor het nijpende woningtekort waar ook vluchtelingen extra mee geconfronteerd worden. Alle info: orbitvzw.be
- Engageer je in actief burgerschap voor een zorgzame samenleving. In een samenleving hoort zorg het meest centrale begrip te zijn. De kwaliteit van samenleven is te meten aan de manier waarop er voor kwetsbaren wordt gezorgd.
- Damiaan bad elke dag bij het tabernakel in het kerkje op Molokai. Neem elke avond tien tot vijftien minuten de tijd voor stilte en probeer te bidden bij een kaars of een icoon.
Het kerkhof en de hutten van mijn stervende parochianen zijn mijn mooiste meditatieboeken, zowel voor mijn eigen hart als ter voorbereiding van mijn geloofsonderricht.
In zijn eigen woorden: Damiaan
3 hedendaagse sporen van pater Damiaan
#1 Het Damiaanmuseum in Tremelo
... bewaart, onderzoekt en toont het Damiaanerfgoed in een meerstemmig perspectief. Het neemt je mee in de voetsporen van Damiaan en laat zien hoe Damiaan en zijn erfgoed ook vandaag nog weten te inspireren en te engageren.
Adres: Pater Damiaanstraat 17, Tremelo
Alle info: damiaan.be
#2 Het graf van Damiaan
... in de Sint-Antoniuskapel in Leuven is een plek van stilte en gebed. Mensen van over de hele wereld komen ernaartoe. In de Sint-Antoniuskapel volg je de Weg van Damiaan. Zeven metershoge panelen met foto’s en citaten uit Damiaans brieven geven beslissende momenten uit zijn leven weer. Val stil bij Damiaans graf, wandel zijn weg en stap in zijn voetsporen.
Adres: Pater Damiaanplein, Leuven
Alle info: damiaan.be
#3 Lepra komt nog altijd voor
De meeste nieuwe leprapatiënten leven in India, Brazilië en Indonesië. Damiaanactie is een Belgische medische non-profitorganisatie die zich inzet voor mensen met tuberculose, lepra, en andere ziektes die vooral de kwetsbaarste bevolkingsgroepen treffen.
Meer info: damiaanactie.be






