Innerlijk vernieuwen en structureel hervormen: bouwen aan de synodale Kerk [boek en webinar]

Een doeboek is het nu ook weer niet, maar De toekomst van synodaliteitbevat toch enkele hoofdstukken die mensen en groepen goed op weg zetten om synodaliteit in de praktijk te brengen. Op 10 december gaat auteur Jos Moons erover in gesprek met synodedeelnemers Geert De Cubber en Monique De Witte van het Netwerk Katholieke Vrouwen. Rick Timmermans van het Ignatiaans platform modereert.

Synodaal proces

Wie nog niet mee is met het hele verhaal van het synodaal proces, leest best eerst hoofdstukken 1 tot en met 4 om zeer degelijk inzicht te krijgen in de kerkvernieuwing die paus Franciscus in 2021 op gang trok met de Synode over synodaliteit. Kort gezegd: synodaliteit is geen moderne uitvinding maar een essentieel kenmerk van de Kerk sinds haar bestaan. Ondanks de hiërarchische structuur van de Kerk, gaat het erom dat we als gedoopten allemaal gelijkwaardig samen op weg zijn om de missie te vervullen die Jezus zijn volgelingen meegaf, namelijk om Gods liefde voor de mensen uit te dragen naar de hele wereld.

Hoofdstukken 5 tot en met 8 gaan dieper in op wat ons hier en nu te doen staat. Er zit immers wat roest op de hiërarchische structuur. Gedoopten zijn al te vaak makke schapen in plaats van mensen met een eigen roeping, charisma en missie, die zelfbewust en broederlijk meebouwen aan de missie. De boel opschudden en er een nieuwe dynamiek in brengen, gaat niet vanzelf. Wat is er nodig om in een geest van inclusie, participatie en onderscheiding meer en meer samen op weg te gaan?

Gedragingen

In hoofdstuk 6 bespreken de auteurs vier gedragingen, elk met hun eigen uitdagingen en tips:

• Goed luisteren • ‘In de eerste plaats moeten we beter luisteren. Wat al erg zou helpen is als we “Ja, maar…”-antwoorden vervangen door “Ik hoor graag meer!”
• Goed spreken • Durven spreken, weten wat jouw overtuiging is, stilte toelaten…
• Wachten en overwegen • Niet meteen reageren, maar laten landen wat de ander zegt en ‘je innerlijke kompas kalibreren'
• Samen op weg • ‘Het doel van een debat is niet om de ander te verslaan, maar om dichter bij een gedeelde waarheid te komen.’

Hoofdstuk 7 bespreekt de hervorming van structuren op lokaal, regionaal en universeel niveau. Hoofdstuk 8 tenslotte duikt in de benedictijnse traditie (en andere) om goede praktijken te belichten.

Smaakmaker

Lees als smaakmaker de conclusie bij hoofdstuk 6:

‘De toekomst van synodaliteit hangt sterk af van hoe we ons gedragen. Meer inzicht in synodaliteit en structurele hervorming volstaan niet; we moeten synodaliteit in onze daden uitdragen. Kortom, synodaliteit vereist specifiek gedrag. Zoals we in hoofdstuk vijf hebben betoogd, berust dit gedrag op geloofsovertuigingen, maar bouwt het die ook op: lex vivendi lex credendi. Vier aspecten van dat gedrag werden benadrukt: goed luisteren, goed spreken, wachten en overwegen, en samen op weg zijn. Ze leiden tot een ander soort gesprekken, eerder beschouwend van aard, en minder zoals discussies of debatten.

Aangezien de gelovigen en onze leiders weinig of geen opleiding hebben genoten in dat soort gesprekken, willen we het belang van vorming benadrukken. In officiële documenten en synodale literatuur is vorming een belangrijk thema geworden. Deze kwestie hebben we aangekaart in hoofdstuk vier. Die vorming moet evenwel praktisch zijn, en niet alleen theologisch.

Daarbij heeft de opleiding van kerkelijke leidinggevenden bovendien prioriteit, want zij kunnen de toon zetten. Zo dringt het Synthesedocument 2023 erop aan dat de bisschop het goede voorbeeld geeft: “De overtuiging waarmee de bisschop een synodale aanpakt omarmt, en de stijl waarmee hij gezag uitoefent, zijn van doorslaggevende invloed op de deelname van priesters en diakens, leken en Godgewijden aan het synodale proces.” Praktisch gezien kan het een goed idee zijn om vooral de aandacht te richten op seminaries, noviciaten en de vorming van jonge priesters en religieuzen.

Ten slotte mogen we de rol die wij allemaal kunnen spelen, niet onderschatten. Om beter te gaan luisteren, nederig maar zelfverzekerd onze stem te laten horen, aandachtig na te denken over alles wat we horen, en samen op weg te zijn terwijl we diversiteit omarmen – voor dat alles hebben we geen toestemming van hogerhand nodig. Daarom is de term informele synodaliteit zo zinvol. Synodaliteit bestaat niet alleen in de vorm van formele processen op uitnodiging van het Vaticaan; we bouwen óók aan een synodale Kerk wanneer we ons geloof delen, samen bidden, ons inzicht verdiepen, en luisteren naar wat de Geest tegen de Kerken zegt. Kortom, we kunnen allemaal bijdragen aan de opbouw van een synodale Kerk; de toekomst van synodaliteit hangt sterk af van hoe wij ons gedragen.’