Topman Vaticaanse bank Jean-Baptiste de Franssu over beleggen als christen

Op 9 december 2025 lichtte de ‘bankier van het Vaticaan’, officieel voorzitter van de raad van toezicht van het Instituut voor Religieuze Werken, de Fransman Jean-Baptiste de Franssu het document Mensuram Bonam toe. Dat gebeurde op uitnodiging van de christelijke zorgorganisatie Curando.

In de marge van de Fransu's voordracht op 9 december 2025 in Hof Bladelin, Brugge, sprak Leo A. De Bock met de bankier van het Vaticaan, een primeur, aangezien Jean-Baptiste de Franssu sinds zijn aanstelling in het Vaticaan nooit een interview toestond.

Toen paus Franciscus in maart 2013 werd verkozen, liet hij al heel snel verstaan dat er iets grondig mis zat met de financiën van het Vaticaan. Op het Sint-Pietersplein zei hij scherend maar scherp: Petrus had geen bank, ik weet niet goed waarom het Vaticaan er één heeft.

Achter die uitspraak ging een harde realiteit schuil: jaren van financiële schandalen en een bank die niet leefde volgens de eigen leer van de Kerk. In deze context werd Jean-Baptiste de Franssu in 2014 benoemd tot voorzitter van het IOR, het Instituut voor Religieuze Werken, beter bekend als de bank van het Vaticaan.

Drie verdiepingen onder het raam van de paus

Het Vaticaan is de kleinste staat ter wereld, maar als centrum van de Rooms-Katholieke Kerk een moreel referentiepunt voor zo’n 1,2 miljard gelovigen. Toch bleek de interne financiële huishouding allesbehalve voorbeeldig.

Toen De Franssu zijn functie opnam, ontdekte hij dat er in de tien jaar vóór de zomer van 2014 naar schatting 150 miljoen euro uit het IOR was verdwenen. 

Daarnaast botste hij op een tweede probleem: de manier waarop het IOR belegde, strookte niet met de christelijke ethiek. In de portefeuilles zaten aandelen die direct of indirect gelinkt waren aan sectoren als wapenproductie, het promoten van praktijken die tegen de leer van de Kerk ingaan, of pornografie.

Dat alles terwijl het IOR letterlijk in het hart van de Kerk werkt, De Franssu’s bureau ligt, zoals hij zelf zegt, drie verdiepingen onder het raam waar de paus elke zondag verschijnt voor het Angelus.

Mensuram Bonam

De kardinalen hadden tijdens het conclaaf van 2013 al duidelijk gemaakt: het Vaticaan mocht geen bron van financiële schandalen meer zijn. Paus Franciscus engageerde zich daarom tot een grondige administratieve en financiële hervorming van de instellingen van de Heilige Stoel.

In die context begon De Franssu, samen met onder meer kardinaal Peter Turkson, te werken aan een document dat een heldere lijn moest trekken voor christelijk beleggen. Het kreeg de titel Mensuram Bonam – Latijn voor de goede maat of de juiste maatstaf.

Het document wil twee dingen doen:

1. De sociale leer van de Kerk samenvatten. Het herneemt de grote principes uit de katholieke sociale leer, vanaf Rerum Novarum van paus Leo XIII (1891) tot vandaag: de waardigheid van de menselijke persoon, rechtvaardige economie, vrede, zorg voor de schepping.

2. Praktische richtlijnen geven voor ethisch portefeuillebeheer. Hoe vertaal je die principes naar concrete beleggingskeuzes? In welke sectoren beleg je beter niet? Hoe spreek je je bankier aan? Hoe zorg je ervoor dat je portefeuille in lijn ligt met je geloof?

Het document richt zich in eerste instantie tot bisdommen, congregaties en andere kerkelijke instellingen, maar heeft duidelijk een bredere ambitie: het wil ook individuele gelovigen wakker schudden.

Financieel beheer maakt deel uit van het christelijke leven

Volgens De Franssu ligt een groot deel van het probleem bij gebrek aan vorming. In vele gevallen wordt de portefeuille uitbesteed en kijkt men enkel naar het rendement op het einde van het jaar.

Maar dat volstaat niet meer, vindt hij. Wie elke zondag zijn geloof belijdt, kan zich niet níét afvragen hoe zijn geld wordt beheerd. Het is niet normaal dat een christelijke instelling aandelen heeft in wapenbedrijven of in farmaceutische bedrijven die praktijken promoten die tegen de leer van de Kerk ingaan.

Mensuram Bonam noemt dat een verantwoordelijkheid: je kunt je geloof niet afscheiden van de manier waarop je spaart en investeert. Financieel beheer maakt integraal deel uit van het christelijke leven.

De Franssu erkent dat er in Europa een sterke groei is van ESG-producten – beleggingen die rekening houden met milieu (Environment), sociale factoren (Social) en goed bestuur (Governance). Dat ziet hij als een positieve evolutie, maar niet als eindpunt.

ESG betekent niet automatisch dat een belegging ook strookt met christelijke normen. Het document Mensuram Bonam wil daarom extra criteria aangeven vanuit de katholieke traditie.

Een christelijk financieel ecosysteem

In de voorbije jaren werd het IOR grondig hervormd. Waar er op een bepaald moment nog maar banken bereid waren met het instituut samen te werken, zijn dat er nu opnieuw meer dan 45.

Maar voor De Franssu is de opdracht ruimer dan enkel het Vaticaan. Hij wil mee bouwen aan een ecosysteem van christelijke financiën': banken, fondsen, opleidingen en partners die het christelijke perspectief ernstig nemen.

Hij wijst erop dat er in de financiële wereld wél duidelijke islamitische spelers zijn, met eigen regels en producten, terwijl een vergelijkbare christelijke infrastructuur nauwelijks bestaat. Mensuram Bonam moet een bouwsteen zijn om daar verandering in te brengen.

Tot slot benadrukt De Franssu dat ethisch beleggen niet alleen een zaak van het Vaticaan of van kerkelijke instellingen is. Of je nu verantwoordelijk bent voor het vermogen van een bisdom, de kas van een congregatie beheert, of gewoon een particuliere spaarder bent: wie zijn geloof ernstig neemt, kan het zich niet permitteren om onverschillig te blijven voor wat er met zijn geld gebeurt.

De vraag die Mensuram Bonam stelt is scherp maar eenvoudig: Sluit de manier waarop jouw geld wordt beheerd, aan bij het geloof dat je belijdt?

Het is, aldus De Franssu, een vraag die iedere christen zich vandaag moet stellen.