Paus, legerbisschop en kardinalen in VS roepen president Trump tot de orde met moreel kompas

In een gezamenlijke verklaring, gepubliceerd op 20 januari, reageren kardinalen Blase Cupich (aartsbisschop Chicago), Robert McElroy (Washington) en Joseph Tobin (Newark) opmerkelijk scherp op de oorlogstaal van president Trump.

Het statement leest als volgt: ‘In 2026 zijn de Verenigde Staten verwikkeld geraakt in het meest diepgaande en schrijnende debat over de morele grondslag van Amerika’s handelen in de wereld sinds het einde van de Koude Oorlog. De gebeurtenissen in Venezuela, Oekraïne en Groenland hebben fundamentele vragen opgeroepen over het gebruik van militaire macht en de betekenis van vrede.‘

Ze verwijzen uitgebreid naar de toespraak van paus Leo voor het diplomatieke corps bij de Heilige Stoel, die ‘een blijvend moreel kompas’ biedt. Paus Leo veroordeelde de verzwakking van het multilateralisme en klaagde aan dat een diplomatie die dialoog bevordert en consensus zoekt tussen alle partijen wordt vervangen door een diplomatie die is gebaseerd op macht.

‘Oorlog is weer in de mode en een oorlogsijver verspreidt zich. Het principe dat na de Tweede Wereldoorlog werd gevestigd, en dat naties verbood geweld te gebruiken om de grenzen van anderen te schenden, is volledig ondermijnd’, zo herhalen de kardinalen de woorden van paus Leo. Ze halen ook aan wat de paus zei over de noodzaak van internationale hulp, die steeds meer onder druk staat nu rijke landen hun bijdragen voor ontwikkelingshulp verminderen of stopzetten. Ook zijn oproep tot respect voor gewetensvrijheid halen ze opnieuw aan.

'Wij verwerpen oorlog'

‘Als herders en burgers omarmen wij deze visie op de totstandbrenging van een werkelijk moreel buitenlands beleid voor ons land. Wij streven ernaar een werkelijk rechtvaardige en duurzame vrede op te bouwen, die vrede die Jezus in het Evangelie heeft verkondigd. Wij verwerpen oorlog als instrument voor enge nationale belangen en verkondigen dat militair optreden slechts als laatste redmiddel in extreme situaties mag worden gezien, niet als een normaal instrument van nationaal beleid. Wij streven naar een buitenlands beleid dat het recht op menselijk leven, godsdienstvrijheid en de bevordering van menselijke waardigheid overal ter wereld respecteert en bevordert, in het bijzonder door middel van economische hulp.’

En ze besluiten: ‘Het debat in ons land over de morele grondslag van het Amerikaanse beleid wordt geteisterd door polarisatie, partijpolitiek en enge economische en sociale belangen. Paus Leo heeft ons het prisma gegeven waardoor wij dit debat naar een veel hoger niveau kunnen tillen. In de komende maanden zullen wij prediken, onderwijzen en pleiten om dat hogere niveau mogelijk te maken.’

Lees de hele verklaring (Engels)

'Onrechtvaardig bevel moet niet gehoorzaamd worden'

Eerder liet ook al aartsbisschop Timothy Broglio, verantwoordelijk voor de pastorale zorg bij de strijdkrachten in de VS, van zich horen. Als het bevel wordt gegeven om Groenland aan te vallen, kunnen katholieke soldaten weigeren, zei hij in het BBC-programma Sunday op 18 januari. 

‘Groenland is een grondgebied van Denemarken, Denemarken is een bondgenoot’, zei hij. ‘Het lijkt niet echt redelijk dat de Verenigde Staten een bevriende natie zouden aanvallen en bezetten.’ Dergelijke actie lijkt ook ‘niet nodig’ of ‘aanvaardbaar’. Amerikaanse militairen kunnen dan ook in een situatie terechtkomen ‘waarin ze worden opgedragen iets te doen dat moreel twijfelachtig is. We hebben internationaal recht en we hebben morele principes die ons allen zouden moeten leiden.’

De catechismus stelt: ‘In alles wat hij zegt en doet, is de mens verplicht trouw te volgen wat hij weet dat rechtvaardig en juist is’ (KKK 1778). De legerbisschop zei geen omstandigheden te kunnen bedenken waarin het met geweld veroveren van Groenland zou voldoen aan de criteria voor een rechtvaardige oorlog.

In december veroordeelde de legerbisschp ook al een aanval door Amerikaanse troepen op een vermeend drugssmokkelschip in het Caribisch gebied. Toen zei hij dat ‘het morele principe dat het opzettelijk doden van niet-strijders verbiedt, onschendbaar is’.

Paus Leo en het moreel kompas

De kardinalen en de legerbisschop voelen zich duidelijk gesterkt door een toespraak van paus Leo XIV tijdens een ontmoeting met diplomaten op 9 januari. Daar had hij het onder meer over gewetensbezwaar, op basis waarvan mensen ‘wettelijke of professionele verplichtingen mogen weigeren als ze in strijd zijn met morele, ethische of religieuze principes die diep geworteld zijn in hun persoonlijke leven’. Dit kan de weigering zijn om militaire dienst te verrichten uit naam van geweldloosheid, of de weigering van artsen en gezondheidswerkers om mee te werken aan praktijken zoals abortus of euthanasie. Gewetensbezwaar is geen rebellie, maar een daad van trouw aan zichzelf.

‘Op dit moment in de geschiedenis lijkt de vrijheid van geweten steeds meer in twijfel te worden getrokken door staten, zelfs door staten die beweren gebaseerd te zijn op democratie en mensenrechten’, zo zei de paus. ‘Een werkelijk vrije samenleving legt geen uniformiteit op, maar beschermt de diversiteit van gewetens, voorkomt autoritaire tendensen en bevordert een ethische dialoog die het sociale weefsel verrijkt.’

Bronnen: Aleteia / America