Bernardus van Clairvaux

Over onze patroonheilige en goede vriend....

De ontmoeting met Bernardus' geschriften is voor ons een rijkdom.
Hij leeft van Gods Woord in de Schrift
en is op die wijze een betrouwbare gids bij ons gelovig mens worden.
De echtheid waarmee hij getuigt over zijn persoonlijke geloofservaring,
de helderheid waarmee hij reflecteert over diepmenselijke realiteiten,
reiken ons woorden én wegen aan om zowel de essentie van ons christen zijn
als van onze keuze voor het religieuze leven steeds duidelijker te verstaan.

Dat onze religieuze gemeenschap naar zijn naam genoemd wordt,
heeft verre wortels in het verleden.
Ons prille begin situeert zich aan het einde van de 12de eeuw,
op het ogenblik dat de invloed van de Cisterciënzerbeweging heel groot was.
Nieuwe communiteiten lieten zich als vanzelfsprekend enten op deze spirituele stroming.
Maar ook vandaag worden wij gedragen door de levenskracht die ervan uitgaat.

De weg van de innerlijkheid waartoe we uitgenodigd worden
leert ons omgaan met een geseculariseerde samenleving -
vrijmoedig getuigend van ons geloof en van onze levenskeuze.
Naar diezelfde samenleving worden we gezonden,
met de opdracht mee te werken aan haar groeiende menswording.

Het leven van Bernardus

Opgegroeid in Bougondië

Bernardus wordt geboren in 1090 als derde van 7 kinderen. Zijn vader, Tescelin, staat in dienst van de hertog van Bourgondië en is kasteelheer van Fontaine-les-Dijon. Zijn moeder, Aleth, eveneens van adellijke afkomst, is een heel gelovige vrouw, met een grote bekommernis voor de armen. Vier broers van Bernardus krijgen - zoals gebruikelijk in die tijd - een militaire opleiding. Bernardus wordt als jonge knaap naar de kapittelschool van St. Vorles in Châtillon-sur-Seine gestuurd. Daar leert hij Latijn aan de hand van de psalmen en de klassieke auteurs. Hij maakt er ook kennis met de kerkvaders, zoals Augustinus. Na de dood van zijn moeder keert hij terug naar Fontaine. Zijn toekomst ligt open, maar het is hoegenaamd niet duidelijk in welke richting.

Fontaines-les-Dijon, geboorteplaats van Bernardus. © zrs bernardinnen

Glasraam in het kerkje van Fontaines-les-Dijon © zrs bernardinnen

Een innerlijke zoektocht

Als kleine jongen heeft Bernardus een sterke religieuze ervaring - zijn kerstvisioen.
Willem van Saint-Thierry - een goede vriend van Bernardus - schrijft het volgende hierover in zijn biografie over Bernardus. Vermoedelijk is het een weergave van Bernardus' getuigenis zelf :

"Het Kind Jezus verscheen hem als de Bruidegom die het bruidvertrek komt uitgetreden. Hij toonde zich aan zijn blikken alsof Hij opnieuw onder zijn ogen geboren word : Hij het Kind-Woord uit de schoot van de Moeder-Maagd, Hij de schoonste onder de mensen (ps. 45,3), en Hij bracht de gevoelens in vervoering van het kind Bernardus, dat al niets kinderachtigs meer had. Sinds die dag was hij ervan overtuigd - en hij blijft het tot op vandaag herhalen - dat het uur waarop het Kind Jezus hem verschenen was, het uur zelf was waarop Hij ter wereld kwam".

Wat er in die kerstnacht precies gebeurde weten we niet, wel dat Bernardus heel diep de werkelijkheid van Jezus' geboorte heeft ervaren. Dank zij zijn menswording is Hij in elke tijd ontmoetbaar, is Hij altijd de Komende in het leven van de Kerk en in het concrete leven van elke gelovige.

Bernardus groeit op als een heel talentvolle jonge man. Hij kan een intellectuele carrière uitbouwen. Hogere studies trekken hem wel aan. Maar er blijft de aantrekkingskracht van een leven in eenzaamheid, op zoek naar God die tot hem is gekomen in Jezus Christus. Het religieus réveil dat leeft in zijn tijd, herkent hij bij zichzelf en bij een aantal van zijn vrienden en familieleden.

Van Cîteaux naar Clairvaux

Rondom Bernardus vormt zich stilaan een vriendengroep : tochtgenoten op zoek naar hun diepe verlangen en naar de verwerkelijking ervan. Zij zijn met 30 en treden in het voorjaar van 1112 in in Cîteaux. Bernardus is 22 jaar, een jonge edelman, bezieler van de groep die met hem intreedt. Hij ontmoet in Cîteaux Stefanus als abt : een bijzonder intelligent en wijs man die hem de weg van de nederigheid en van het leven in gemeenschap leert. Tegelijkertijd onderkent hij het grote, bezielende talent van Bernardus, zodat hij hem 2 jaar later uitzendt om de abdij van Clairvaux te stichten.

Wegwijzer © rr

Monnik, abt, schrijver én mysticus

Dankzij zijn sterke en veelzijdige persoonlijkheid geeft Bernardus een groot élan aan de monastieke vernieuwing die begon in Cîteaux. Niet in het minst door zijn spreek-en schrijftalent. Zijn persoonlijke religieuze ‘ervaring' vanuit zijn gebed en zijn omgang met Gods Woord, zijn reflecties over menselijke werkelijkheden en over hun monastieke levenswijze weet hij te verwoorden en door te geven aan zijn medebroeders-monniken. Samen met Willem van Sint-Thierry leest Bernardus het Hooglied. Beiden vinden in dit liefdesgedicht uit het O.T. een beeldtaal waarmee zij de persoonlijke liefdesrelatie tussen God en de mens, tussen Christus en de individuele gelovige in al haar innigheid weten te verwoorden.

Man van de Kerk

Ofschoon hij kiest voor een leven in eenzaamheid in Clairvaux, toch is Bernardus dikwijls op rondreis in West-Europa. Hij sticht en bezoekt abdijen. Hij wordt gevraagd om te bemiddelen in tal van kwesties en disputen. Vooral zijn tussenkomst ten voordele van paus Innocentius II ten tijde van het grote schisma geeft aan Bernardus een autoriteit in het Europa van toen. Hij wordt geraadpleegd zowel door vorsten als door kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders. Als man van vrede leeft hij mee met de Kerk van zijn tijd. Hij staat in haar dienst met zijn wijsheid en zijn moreel gezag. Al te zeer wordt hij vereenzelvigd met de prediking van de 2de kruistocht in Vézelay in 1146. Na herhaaldelijk aandringen vanwege de koning van Frankrijk Lodewijk VII en vooral van paus Eugenius II laat hij zich ertoe overhalen. De kruistocht zelf loopt uit op een fiasco.

Uitgeput en ziek sterft Bernardus op 20 augustus in het jaar 1153. Hij laat een rijkdom aan geschriften na en de herinnering aan een indrukwekkende persoonlijkheid die allereerst zijn Heer Jezus Christus heeft willen volgen en dienen.