Open Monumentendag: 10 bijzondere kerken en kloosters die je kunt bezoeken

Op 13 september vindt in Vlaanderen Open Monumentendag plaats. Kortrijk is dit jaar de gaststad. Het thema is 'In goede handen' en focust op de vele mensen die ervoor zorgen dat de monumenten blijven bestaan. Uit het rijke programma selecteerden wij tien parels van religieus erfgoed, die vaak ook te maken hebben met her- en nevenbestemming én met de valorisatie ervan.

1.    Sint-Pieters-Kapelle, K.E.R.K. 

In drie hinterlandgemeenten van Middelkerke zijn kerken te bezoeken waarin de artistieke invulling het medegebruik of de herbestemming versterkt. De kunstenaars zelf staan het publiek te woord tijdens het vrij bezoek tussen 14 en 17 u. Beeldend kunstenaar Nick Ervinck heeft de ontwijde kerk van Sint-Pieters-Kapelle in de zomer van 2021 omgedoopt tot K.E.R.K. Dat is de artistieke afkorting voor 'Kunsthalle ErvincK', een platform voor hedendaagse kunst midden in de Middelkerkse polders.

2.    Sint-Amandsberg, Heilig Hartkerk

De ontwijde Heilig Hartkerk uit 1883 werd onlangs omgevormd tot 'Hartetroef', een dynamisch buurtcentrum. Het is een open en uitnodigende plek met een sociaal restaurant, polyvalente zalen en een buurtkeuken. Vanop de nieuwe overdekte gaanderij kunnen voorbijgangers nu door het gebouw kijken naar de pastorijtuin. De pastorij zelf is grondig gerenoveerd. De vzw Pastory, een actieve groep buurtbewoners, maakt van het gebouw een bruisende plek voor allerhande activiteiten en buurtinitiatieven in een knusse, huiselijke sfeer.

3.    Tongeren, Sint-Gilliskerk

De Sint-Gilliskerk is nog een laatste keer te bezoeken voordat de kerk een herbestemming krijgt. Deze moderne kerk werd ingewijd in 1967, naar het ontwerp van architect Pierre Ulrix. Hij ontwierp een moderne zaalkerk met zadeldak en vrijstaande toren, typisch voor de vele moderne kerken in het bisdom Hasselt.

4.    Lokeren, Spoelekerk 

In 1977 ontwierpen Victor Laureys en Willy Dierick een modernistische kerk voor de wijk Spoele, met een vierkant grondplan en een opvallend zadeldak met verspringende nok. Het gebouw en de modernistische vormentaal werden snel volledig omarmd door de buurt. Toen de kerk ontwijd werd, was het evident dat het gebouw een nieuwe publieke functie zou krijgen binnen het sterke buurtweefsel. De Sint-Jozefkerk is nu herbestemd als ruimte voor buitenschoolse kinderopvang (BKO). Bressers Architecten stond in voor de restauratie.

5.    Vivenkapelle (Damme), kloosters, kerk en pastorie 

Dit is een van de mooiste neogotische ensembles van Vlaanderen. De kerk, het zusterklooster, het broederklooster en de voormalige pastorie werden samen ontworpen door meesterarchitect J.P. Bethune. Vandaag krijgt dit historische complex een nieuwe invulling: verschillende organisaties brengen het opnieuw tot leven, terwijl hedendaagse kunst een verrassende dialoog aangaat met het rijke verleden. Bezoek ook atelier Vivenkunstform.

6.    Hasselt, abdij Herkenrode

De Abdij van Herkenrode is een indrukwekkend domein met meer dan 800 jaar geschiedenis. In juni 2026 werd daar met het kunstwerk Clausura iets nieuws aan toegevoegd. Op Open Monumentendag kan men het Poortgebouw, de start van de Sleutelroute, exclusief gratis bezoeken. Men kan het hele domein, inclusief het kunstwerk Clausura, het Engels Park en de Abdijmolen ontdekken.

7.    Kortrijk, Verrijzeniskerk

Kortrijk is dit jaar gaststad van Open Monumentendag. Op 22 maart 1962 zegende bisschop E.J. De Smedt de Verrijzeniskapel in. De Zusters van O.-L.-Vrouw van Bijstand gaven de opdracht tot de bouw van deze klooster- en schoolkapel, een polygone betonnen constructie in drie lagen. In uitvoering van het Kortrijkse Kerkenbeleidsplan werd de Verrijzeniskapel begin 2021 verheven tot parochiekerk.

8.    Aalbeke, Sint-Corneliuskerk

De Sint-Corneliuskerk is al meer dan acht eeuwen een herkenningspunt in Aalbeke, een landelijke deelgemeente van Kortrijk. De kerk werd in 1805 heropgebouwd in neoclassicistische stijl. Vandaag schrijft de kerk een nieuw hoofdstuk: dankzij een bekroonde herbestemming biedt ze naast ruimte voor erediensten ook plaats aan een bibliotheek, muzieklessen en gemeenschapsactiviteiten.

9.    Schoten, de Witte Kerk

De Witte Kerk was een door de dominicanen geleide parochiekerk en een geliefde plek voor huwelijken. Sinds 1 juni 2026 doet het gebouw na de ontwijding tijdelijk dienst als gemeentehuis. Tijdens Open Monumentendag opent men uitzonderlijk de deuren voorbij de ontvangstbalie en de loketten. Ontdek hoe het gebouw met respect voor zijn geschiedenis werd ingericht als een functionele en duurzame werkplek, met aandacht voor hergebruik en recyclage.

10.    Vorselaar, klooster van de zusters der Christelijke Scholen

Het verhaal van de zusters van Vorselaar kent een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1820. Voor de toekomst – een toekomst zonder (actieve) zusters – wordt alles in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat het indrukwekkende kloostergebouw, het verhaal en het apostolaat in goede handen blijven. (EDS) 

Alle info: www.openmonumentendag.be