Bisschop Bonny: ‘We weten nog niet waar het schip van synodaliteit zal aanmeren’

Met die opvallende beeldspraak vat bisschop Johan Bonny van Antwerpen zijn ervaring samen na een Europees symposium over de toekomst van de synodale Kerk. Ruim 180 bisschoppen, theologen en andere betrokkenen uit meer dan dertig Europese landen kwamen er samen. Doel was niet concrete dossiers of toepassingen van synodaliteit uit te werken, maar wel in te zetten op verdere verdieping van het synodale denken en handelen.

Het symposium Synodaliteit vormgeven in Europa. Van visie naar routekaart vond van 14 tot en met 17 september plaats in Oostenrijk. De bijeenkomst werd georganiseerd door de Raad van de Europese Bisschoppenconferenties (CCEE) en de katholieke universiteit van Linz. Bonny nam deel als vertegenwoordiger van de Belgische bisschoppenconferentie. Vanuit Vlaanderen waren ook Christof Bouweraerts, Bart Coenegrachts en Geert De Cubber aanwezig.

Meer dan 180 deelnemers uit ruim dertig Europese landen tekenden present. Onder hen waren CCEE-voorzitter aartsbisschop Gintaras Grušas, kardinaal Jean-Claude Hollerich uit Luxemburg, kardinaal Ladislav Német uit Belgrado en zuster Nathalie Becquart van het secretariaat van de Bisschoppensynode.

‘Niemand ontbrak op het appel’, vertelt Bonny. ‘De landen van Noord- en West-Europa, waaronder wij, waren met sterke delegaties aanwezig.’ 

Die geografische samenstelling was volgens hem ook merkbaar in de gesprekken. 

‘Er was veel gelijkgestemdheid. Vanuit dezelfde regio’s spreken we vanuit een vergelijkbare maatschappelijke context, met dezelfde bewegingen in het politieke landschap en eenzelfde ervaring van secularisatie.’

Spreken in de Geest

Verschillende internationaal gerenommeerde theologen reikten daarvoor bouwstenen aan. De Tsjechische theoloog Tomáš Halík sprak over de vraag hoe christenen de ‘tekenen van de tijd’ kunnen lezen en verstaan. ‘Er is een nieuwe reformatie nodig’, was een van zijn kernachtige boodschappen.

Christoph Theobald legde de nadruk op een kerkbegrip dat vertrekt vanuit het doopsel. Kerkjuriste Myriam Wijlens wees erop dat het huidige kerkelijke recht al meer mogelijkheden biedt om verantwoordelijkheden aan leken en vrouwen toe te vertrouwen. Tegelijk moeten nieuwe inzichten uit het synodale proces volgens haar ook verankerd worden in het kerkelijk recht.

Daarna geen debat met winnaars en verliezers, maar vooral luisteren. De deelnemers werden verdeeld in kleine groepen, volgens taal en niet volgens nationaliteit. ‘Een of twee keer per dag was er een uur “gesprek in de Geest”’, vertelt Bonny. ‘Het was niet de bedoeling om tot besluiten te komen, maar om aandachtig naar elkaar te luisteren. Die methode bracht rust in het gesprek.’

Niet verdampen

‘Belangrijk is dat zulke bijeenkomsten helpen om de dynamiek van de synode levendig te houden’, zegt hij. ‘Het moet een levend verlangen blijven in alle kerken. Zo’n bijeenkomst voedt dat verlangen. Anders kan het zo weer verdampen.’

Tegelijk beseft hij dat niet alle landen van Europa met dezelfde vragen bezig zijn. ‘Tussen regio’s, tussen bisschoppenconferenties en tussen bisschoppen zijn er verschillen. Er zijn gelijklopende kwesties, maar ook daarin zijn er nuances.’

Hij geeft het debat over de rol van vrouwen als voorbeeld. ‘Iedereen is het er wel over eens dat vrouwen meer verantwoordelijkheden moeten krijgen in de Kerk. Maar zodra je dat concretiseert, voel je verschillen over wat kan en wat niet kan.’

Dat maakt de synodale weg volgens Bonny niet minder belangrijk. Integendeel: het is precies door zulke verschillen samen onder ogen te zien dat het gesprek verder kan gaan.

De grote vraag na een bijeenkomst als die in Linz is natuurlijk: wat gebeurt er thuis? Bonny wil vermijden dat synodaliteit blijft steken in congressen en mooie woorden. 

‘We moeten met verantwoordelijken van de Kerk – bisschoppen, maar ook lekenorganisaties zoals het Interdiocesaan Pastoraal Beraad en het ICL – die thematiek levend houden.’ 

Ook in eigen land, zowel diocesaan als interdiocesaan, moeten volgens hem concrete thema’s worden opgenomen. Vanuit de Belgische bisschoppenconferentie werd alvast het thema van nieuwkomers naar voren geschoven. En ook in zijn eigen bisdom wil Bonny het synodale proces verderzetten. ‘Voor ons bisdom geef ik in een brief uitleg bij het synodaal oefenen voor onze medewerkers.’ 

Zijn conclusie klinkt kort, maar gedreven: ‘Ja, we zijn begonnen!’

Jongeren trekken aan de kar

Opvallend tijdens het symposium was voor Bonny de rol van jonge leken en theologen. Ze zijn een belangrijke motor van het synodale proces.
‘Ze geloven erin en ze gaan ervoor, vol enthousiasme en overtuiging’, zegt hij. Maar hun enthousiasme gaat samen met onzekerheid. ‘Ze weten niet waar het schip zal aanmeren en hoe concreet die synodaliteit zal worden tegen de evaluatieronde in 2028.’

Lees ook

Belgische delegatie kritisch maar hoopvol na Europees symposium over synodaliteit

Lees het volledige nieuwsitem

Ook daarover lopen de verwachtingen uiteen. Sommigen menen dat de Kerk nog maar aan het begin staat van een synodale omslag die zich over tientallen jaren zal uitstrekken. Anderen vinden dat het hoog tijd is voor concrete beslissingen.

Voor hem hoeft geduld niet te betekenen dat beslissingen worden uitgesteld. ‘Tijd nemen wil niet zeggen: tijd verliezen. Jazeker, de Kerk bevindt zich in een vernieuwingsproces op een langere termijn waarvan we de uitkomst niet kennen. Tegelijk moeten we een aantal beslissingen nemen op korte termijn, juist om ervoor te zorgen dat het proces op lange termijn überhaupt kan slagen.’

Het schip vaart verder

De Europese bijeenkomst in Linz levert dus geen eindpunt op. Wel bevestigt ze voor Bonny dat de synodale beweging verder moet worden gevoed. In 2027 staat een volgende Europese bijeenkomst over synodaliteit gepland. Het schip vaart dus verder.