Honderd jaar geleden wijdde de paus zes Chinese bisschoppen

Precies een eeuw geleden, op 28 oktober 1926, wijdde paus Pius XI in de Sint-Pietersbasiliek in Rome zes Chinese bisschoppen. Een historisch moment, al waren ze niet de eersten. De Chinese dominicaan Gregory Luo Wenzao werd al in 1685 tot bisschop gewijd. De zes van 1926 vormden een historische doorbraak voor een eigen Chinese kerkelijke leiding.

Na het Verdrag van Nanjing van 1842, dat vijf Chinese havens openstelde voor de Britse handel, kreeg het missiewerk nieuwe mogelijkheden. Begin 1865 belastte de Heilige Stoel de pas opgerichte Belgische congregatie van missionarissen van Scheut met de missionering van het noorden van China. Rond 1900 was het aantal Chinese katholieken gestegen tot bijna 750.000. De uitroeping van de Republiek in 1912, die godsdienstvrijheid garandeerde, maakte een aanzienlijke uitbreiding van het christelijk zendingswerk mogelijk. In 1924 werd tijdens het eerste Nationale Concilie in Shanghai de aanzet gegeven tot de geleidelijke overdracht van kerkelijke verantwoordelijkheden aan de Chinese geestelijkheid. Daarin paste de wijding van inheemse bisschoppen.

Rond 1948 was het aantal katholieken in China gestegen tot bijna 3,3 miljoen. Het communistische bewind probeerde de Kerk volledig onder staatscontrole te brengen en vanuit Peking het beleid te bepalen. Met het decreet uit 1950 over de onderdrukking van 'contrarevolutionaire krachten' begon een wrede vervolging van christenen. 

Missionarissen werden het land uitgezet en tegen 1960 waren alle seminaries gesloten.

Verdeelde katholieken

Pas na de dood van Mao Zedong in 1976 begon het religieuze leven langzaam weer op te bloeien. In de loop der decennia ontstonden er huiskerken en ondergrondse gemeenschappen die trouw bleven aan Rome; deze bestaan tot op de dag van vandaag.

Hierdoor is het Chinese katholicisme in feite verdeeld in twee groepen: 

• een groep die gelieerd is aan de overheid en
• een groep die trouw is aan Rome en banden met de Partij vermijdt. 

Leden van de ondergrondse Kerk zijn herhaaldelijk getroffen door sancties van de staat; priesters en bisschoppen werden gearresteerd of verhoord, soms naar ‘heropvoedingskampen’ gestuurd. Bovendien krijgen katholieken uit de ondergrondse Kerk geen toestemming om kerken te bouwen of zich bezig te houden met jongerenpastoraat.

Voorlopig akkoord in 2018

Op 22 september 2018 werd tussen de Heilige Stoel en China een voorlopig akkoord ondertekend dat betrekking heeft op de benoeming van bisschoppen. Dit akkoord verleent beide partijen een vetorecht bij de aanstelling van bisschoppen. Het voorziet bovendien in de erkenning door Rome van zeven Chinese bisschoppen die eerder door Peking waren geselecteerd. Kardinaal Joseph Zen uit Hongkong bestempelde de overeenkomst als een verraad.

Kort nadat het akkoord in 2022 was verlengd, benoemde Peking eenzijdig een bisschop in Yujiang, in het zuidoosten van het land. Vervolgens werd in april 2023 een nieuwe bisschop aangesteld in Shanghai, wederom zonder instemming van het Vaticaan. In juni 2025 benoemde de pas gekozen paus Leo XIV echter – ditmaal met goedkeuring van de Chinese autoriteiten – een hulpbisschop voor het aartsbisdom Fuzhou, waarmee de koers van het akkoord uit 2018 werd voortgezet. 

Vandaag zijn er wellicht 12 miljoen katholieken in China. Tijdens de voorbije gezinstop in het Vaticaan waren twee Chinese bisschoppen aanwezig als deelnemers. (EDS)