Naar aanleiding van de Europese Dag ter bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik, die jaarlijks plaatsvindt op 18 november, organiseert het Aartsbisdom Mechelen-Brussel op vrijdag 20 november een nationale studie- en ontmoetingsdag rond safeguarding.
In december 2025 bracht de Stichting Dignity een nieuw beleidsplan voor de strijd tegen seksueel misbruik binnen de Kerk uit, met als titel 'Erkennen, verantwoordelijkheid nemen, voorkomen'. Eén van de actiepunten betreft jaarlijkse herdenkingsmomenten rond 18 november. Van enkele slachtoffers kwam het idee om het nationale herdenkingsinitiatief van dit jaar in te richten rond het thema safeguarding.
Wat betekent safeguarding?
'Safeguarding' is een Engels begrip dat de woorden 'safe' (veilig) en 'guarding' (waken) verenigt.
Safeguarding betekent dus het geheel van maatregelen en beleid om de gezondheid, het welzijn en de veiligheid van mensen te beschermen en hen vrij te laten leven van misbruik, schade of verwaarlozing.
De term krijgt een specifieke betekenis binnen de context van (seksueel) misbruik van minderjarigen en kwetsbare personen. Dit geldt in de zorg, scholen, sportclubs, jeugdwerk en welzijnssector, en dus ook in de Kerk. Het gaat om bescherming tegen fysieke, emotionele of seksuele schade en verwaarlozing. Daartoe worden gedragscodes en meldpunten opgericht om misbruik vroegtijdig te signaleren en te voorkomen.
Wat doet de Kerk bij ons hiermee?
Een pijler van het kerkelijk beleid in ons land (www.stichtingdignity.be) is preventie. Preventie is een essentiële pijler in het beleid tegen seksueel misbruik. Het is niet voldoende om enkel te reageren op feiten uit het verleden — er moet actief worden ingezet op het voorkomen van nieuwe gevallen. Dit vraagt om een cultuur van waakzaamheid, duidelijke gedragsregels, permanente vorming en een structurele aanpak die alle geledingen van de Kerk omvat.
Een gezonde en veilige pastorale praktijk begint bij een degelijke vorming.
'De geschiedenis van seksueel misbruik binnen de Kerk heeft geleid tot diep wantrouwen bij slachtoffers, hun naasten en de samenleving. Hoewel de Kerk sinds de eerste parlementaire onderzoekscommissie heeft willen samenwerken en in gesprek gaan over het gevoerde beleid, werd de aanpak als gesloten ervaren door de buitenwereld. De Kerk moet zichtbaar maken wat ze doet, hoe ze werkt, wie verantwoordelijk is, en welke resultaten geboekt worden.' (Rapport stichting Dignity)
Hoe kijkt de wereldkerk naar ‘safeguarding’?
Internationale rapporten zijn duidelijk. De aanpak van de katholieke Kerk op het gebied van ‘safeguarding’ is verschoven van reactief crisisbeheer naar gestructureerde, geïnstitutionaliseerde en theologische kaders.
Teresa Devlin, lid van de Vaticaanse commissie voor bescherming van minderjarigen, deinst er niet voor terug om te erkennen dat ontkenning, weerstand en nalatigheid nog steeds voorkomen in delen van de Kerk. Hoewel er wereldwijd veel goede praktijken zijn, stelt ze dat het onder ogen zien van tekortkomingen onvermijdelijk blijft.
De aanpak van de Commissie is, zo legde ze uit, bewust tweeledig: schadelijk gedrag helder benoemen, en tegelijkertijd leiders ondersteunen die wellicht nooit zijn opgeleid om de volledige impact van misbruik te begrijpen. Om die reden is Devlin ervan overtuigd dat de betrokkenheid van overlevenden centraal moet blijven staan in training en vorming. Beleid alleen kan harten niet veranderen. 'Wanneer leiders met overlevenden samenzitten en echt luisteren, verandert er iets', zei ze. 'Het beschermen van kwetsbaren is dan niet langer iets abstracts, maar wordt iets diep menselijks.'
Niet méér regels?
De Duitse jezuïet Hans Zollner, een expert in de materie en verbonden aan de Pauselijke Universiteit Gregoriana, sprak nog begin oktober in Hof Bladelin in Brugge. Safeguarding begint volgens hem niet met een formulier of procedure, maar met het uitreiken naar wie schade heeft geleden en bij die persoon blijven.
Een opvallende stelling in zijn lezing was dat de Kerk niet noodzakelijk méér regels nodig heeft. Er bestaan volgens Zollner al heel wat normen en procedures. Het probleem is vaak dat ze niet consequent worden toegepast. Dat geldt bijvoorbeeld voor de behandeling van meldingen en beschuldigingen, maar ook voor de aanwerving van mensen die met kinderen en andere kwetsbare personen werken. Een uittreksel uit het strafregister kan noodzakelijk zijn, maar daarmee is nog niet vastgesteld of iemand geschikt is om met kwetsbare mensen te werken.
Een veilige Kerk is volgens hem niet in de eerste plaats een Kerk met veel regels. Het is een Kerk waarin mensen zich gehoord en gerespecteerd weten, waarin macht begrensd en verantwoord wordt uitgeoefend, waarin fouten niet worden toegedekt en waarin wie gekwetst is opnieuw een plaats kan vinden.Safeguarding is dan niet langer een programma in de marge van de zending van de Kerk. Het behoort tot het hart van die zending zelf.
Bronnen: Tutela Minorum, Stichting Dignity
• Studie- en ontmoetingsdag rond safeguarding. Vrijdag 20 november 2026 van 9.30 tot 17 uur in het Groot Seminarie in Mechelen, Frederik de Merodestraat 18. Deelname is gratis. Met vragen kan u terecht bij Gretl Michielsen via gretl.michielsen@diomb.be
