Paus wil ‘witte vlag’ in Oekraïne, maar bedoelt geen overgave

De paus deed zijn uitspraken over de Russisch-Oekraïense oorlog in een interview met journalist Lorenzo Buccella voor de Zwitserse tv-zender RSI. Hoewel het interview pas uitgezonden wordt op 20 maart, gingen zaterdag al enkele uitspraken de wereld rond. De paus zou gezegd hebben dat Oekraïne 'de moed zou moeten hebben om de witte vlag te tonen en te onderhandelen'. 

Kritiek

Vrijwel meteen kreeg Franciscus kritiek vanuit Kiev en haar bondgenoten. 

De Oekraïense minister van buitenlandse zaken Dmytro Koeleba reageerde op X: 

Onze vlag is geel en blauw. Dat is de vlag waar we voor leven, sterven en overwinnen. We zullen nooit een andere vlag hijsen.

The strongest is the one who, in the battle between good and evil, stands on the side of good rather than attempting to put them on the same footing and call it “negotiations”.

At the same time, when it comes to the white flag, we know this Vatican's strategy from the first half…

— Dmytro Kuleba (@DmytroKuleba) March 10, 2024

Hij waarschuwde de Heilige Stoel ook om niet dezelfde foute strategie te volgen als tijdens de eerste helft van de 20ste eeuw, een verwijzing naar de houding van paus Pius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Verschillende bondgenoten ondersteunden via X de kritiek van Oekraïne op de paus, onder wie president Edgars Rinkēvičs van Letland, het Duitse christendemocratische europarlementslid Dennis Radtke, de Poolse minister van buitenlandse zaken Radosław Sikorski en Alexandra Valkenburg, hoofd van de EU-delegatie bij de Heilige Stoel. 

Geen overgave, wel onderhandeling

Het Vaticaan voelde zich verplicht om de uitspraken van de paus te verduidelijken via een verklaring van perschef Matteo Bruni op Vatican News. Volgens Bruni heeft de paus het beeld van de witte vlag opgepikt dat de interviewer eerder had geïntroduceerd en bedoelde hij geen overgave van Oekraïne, maar wel ‘een diplomatieke oplossing voor een rechtvaardige en duurzame vrede’. 

Journalist Buccella vraagt letterlijk aan de paus: ‘In Oekraïne zijn er mensen die oproepen tot de moed om zich over te geven, tot de witte vlag. Maar anderen zeggen dat dit de sterkste zou legitimeren. Wat zegt u daarop?’

Franciscus antwoordt: ‘Dat is één manier om het te interpreteren. Maar ik denk dat de sterkste degene is die de situatie herkent, die aan de mensen denkt, die de moed heeft om de witte vlag te hijsen, om te onderhandelen. En vandaag kun je onderhandelen met de hulp van internationale machten. Het woord "onderhandelen" is een moedig woord.’

Wat verder in het interview zegt de paus nog: ‘Als je ziet dat je verslagen wordt, dat het niet goed gaat, moet je de moed hebben om te onderhandelen. Je schaamt je, maar hoeveel doden zullen er uiteindelijk vallen? Onderhandel op tijd, zoek een land dat wil bemiddelen. Vandaag, bijvoorbeeld in de oorlog in Oekraïne, zijn er velen die willen bemiddelen. Turkije heeft aangeboden dat te doen. En anderen. Schaam je niet om te onderhandelen.’

Fragiel pauselijk evenwicht

Volgens perschef Bruni is de houding van de paus over de oorlog in Oekraïne niet veranderd: ‘De wens van de paus is en blijft dezelfde die hij de afgelopen jaren herhaaldelijk heeft uitgesproken en onlangs heeft herhaald ter gelegenheid van de tweede verjaardag van het conflict.’ Op 25 februari riep de paus op tot ‘een beetje menselijkheid waardoor de voorwaarden kunnen worden geschapen voor een diplomatieke oplossing in de zoektocht naar een rechtvaardige en duurzame vrede’. 

Met zijn blijvende oproepen tot onderhandeling zoekt paus Franciscus een fragiel evenwicht. Enerzijds beschouwt hij de oorlog zelf als waanzin en als een nederlaag die alleen via dialoog kan worden beëindigd. Anderzijds wordt zijn terughoudendheid om ondubbelzinnig partij te kiezen tegen de agressie van Rusland door Kiev soms gezien als een oproep om zich over te geven en zich aan de agressie te onderwerpen.

Tot dit weekend was dat evenwicht min of meer bevredigend gevonden in de oproep van de paus tot een ‘rechtvaardige vrede’ in Oekraïne. Dat evenwicht lijkt weer zoek met de nieuwe uitspraken op een gevoelig moment waarop de oorlog lijkt te kantelen in het nadeel van Oekraïne. 

Bronnen: Vatican News (Engels) - Kathpress (Duits) - KRO/NCRV - La Croix (Frans)