Strijden tegen het kwaad: een mystieke dimensie

Terroristische aanslagen confronteren ons glashard met de extremiteit van het kwaad. Ze overweldigen ons en doen al onze denkkaders over goed en kwaad springen. Voor de daders van de aanslagen is dit een jihad, een heilige strijd: de waarheid van hun religie tegen de decadentie en goddeloosheid van het Westen, de strijd met de duivel zelf.

Een ongelijke strijd?

Goed en kwaad zijn kernthema’s van de religies. Hoe kijken gelovigen nu aan tegen die strijd en hoe kan ons dat helpen om vandaag om te gaan met de dreiging van terreur?

Christenen hebben een realistische kijk op het leven. Tegelijk weigeren ze resoluut het laatste woord aan het kwaad te geven.

Die dubbele beweging doet recht aan de ernst van het kwaad én blijft hoopvol, want de balans zal uiteindelijk overhellen naar de kant van het goede. Van bij het ontstaan van het christendom verwerpen theologen de gedachte dat er een gelijkwaardige tweestrijd aan de gang zou zijn tussen een macht van het goede en een tegenovergestelde macht van het kwade die even sterk zijn. God, die niets anders dan Leven en Liefde is, heeft het laatste woord. God is Licht, er is in Hem geen spoor van duisternis (1 Joh 1,5).

De facto ervaren mensen zowel licht én duisternis, goed én kwaad, liefde én haat. Engel en demon, zei Pascal reeds. Vandaar dat alle religies dromen van verlossing: de bevrijding uit die dubbelzinnige situatie en het doorbreken van het goede. Maar die kunnen we niet zelf bewerkstelligen.

Op eigen krachten kunnen we het kwaad in de wereld en in onszelf niet overwinnen.

Verslagen door de dood?

De komst van Jezus is voor christenen het moment van die verlossing. Maar de manier waarop is wel erg bijzonder.

Het christelijk geloof ontstond uit een collectief trauma bij de apostelen.

Hun beste vriend werd onschuldig vermoord op een wrede manier. Jezus leek ten onder te gaan aan dat geweld. Hij werd door de Romeinen gezien als een potentiële terrorist, door de Joden als een godslasteraar. Al hun gedachten over goed en kwaad werden brutaal gefrustreerd, zoals een terroristische aanslag dat vandaag bij ons doet. En toch wordt dit trauma overwonnen. De bijbel vertelt in sobere woorden dat ze iets onuitsprekelijks meemaakten: Jezus is niet in de macht van het kwaad gebleven, in de duisternis van de dood, maar opgewekt uit de doden.

Het kwaad overwonnen

Die ervaring is zo intens dat het christendom eruit ontstaat. En meteen ook de haar kenmerkende hoop dat het kwaad nooit het laatste woord zal hebben. De Apocalyps, het laatste boek van de bijbel, verwoordt die worsteling en geeft in symbolische taal alle verschrikkingen aan die mensen elkaar kunnen aandoen en hen kunnen overkomen. Maar uiteindelijk zal het kwade in het vuur worden geworpen, schrijft de auteur (Apoc 20-21).

Er zit dus een mystieke dimensie in onze strijd tegen het kwaad.

Mystiek heeft te maken met het onzegbare mysterie van God waarin de mens helemaal opgenomen en ondergedompeld wordt. Grenzen tussen God en mens vallen weg. Woorden schieten tekort voor deze intense ervaring van liefde. De hoop die hieruit ontspringt, helpt verschrikkingen in het gelaat te kijken.

In de leer bij de mystici

Toch blijft het verankeren van dit Godsvertrouwen een behoorlijke spirituele uitdaging. Mystici zijn hierin echte experten.

Zij spreken van de nacht waarin ze alle contact met God schijnen te verliezen. Hun mystieke groei gaat dan verder in omvorming, genezing en bevrijding. Die weg loopt dwars doorheen hun eigen psyche. Ze moeten eerst in het reine komen met hun eigen emoties, angst bijvoorbeeld, vooraleer ze de weg van vrede vinden die leidt naar hun diepste spirituele centrum.

Hier vinden ze een onwankelbare bodem. Hier durven ze zichzelf loslaten en zich radicaal toevertrouwen aan God. Hier vinden ze de moed en de kracht om zich radicaal te onthechten van de machten van buitenaf.

Zo zijn ze inspiratiebronnen die laten zien dat ze ondanks de ellende die ze in hun eigen binnenwereld en in de buitenwereld ervaren, mogen blijven staan in hun menselijke waardigheid en hoop. Diep in zichzelf dragen ze een rijkdom die door geen terreur kan geroofd worden: iets van God, iets van Liefde...

• Lees vier spirituele inzichten van Etty Hillesum over omgaan met terreur.
• Patrick Lens schetst in zijn boekje ‘God diep in mij’ een weg naar innerlijke vrede vanuit de inzichten van Meister Eckhart.
• Tussen goed en kwaad is een magazine dat de vele gezichten van kwaad en schuld belicht vanuit algemeen-menselijk en christelijk perspectief.