Godsdienst is gevaarlijke flauwekul, net als de liefde

We genoten net van de 1ste helft van een concert met Wim Mertens. In de pauze brengt mijn broer me onbedoeld in de perfecte stemming voor een meditatie bij de 2de helft. Hij las net een interessant boek, zegt hij, waarin een jonge filosoof korte metten maakt met religie.

Religie doet alles opgeteld meer kwaad dan goed. Met andere woorden, godsdienst is flauwekul en nog gevaarlijke ook. Wist je dat niet?

Nu overrompelt me die analyse niet meer echt. Ik krijg het een beetje van die wetenschappers die trachten te bewijzen dat God niet bestaat. We spreken toch over een werkelijkheid van een heel andere orde?

Vergelijk het met de liefde, zeg ik. Bestaat die dan ook niet? Dat zet aan het denken: Hm, ook liefde doet meer kwaad dan goed en haar bestaan is evenmin te bewijzen, klinkt het. Ik heb een punt.

En toch zou het goed zijn dat de wereld bevrijd wordt van dergelijke illusies, is het besluit. Over die illusies moest ik toch nog wat verder nadenken.

Terug naar Eigen Land

In de eerste aflevering van Terug naar Eigen Land (op Vier) klopte Margriet op dezelfde nagel. Met Jean-Marie Dedecker en moslim Ish Ait Hamou is ze op bezoek bij een Somalische vluchteling.

Margriet geeft af op haar katholieke jeugd: Met je eerste communie krijg je dat er allemaal gratis bij, maar dat je als volwassene nog in sprookjes gelooft, dat is er toch over! Terwijl Jean-Marie er nog aan toevoegt dat het verstand met de jaren komt, doet Ish er het zwijgen toe. In de camera vraagt hij de kijker: Hoe moet ik mij nu voelen?

De gastheer laat weten dat het tijd is voor het gebed. Ben jij geen echte dan?, vragen Margriet en Jean-Marie als Ish niet meteen mee opstaat. Maar Ish laat zich niet verleiden tot een steekspel. Hij staat op en bidt mee.

In het vervolg van de aflevering blijkt algauw dat de scheidingslijn tussen wijzen en onwetenden niet loopt langs de lijn die gelovigen van atheïsten scheidt, maar door elke levensbeschouwing heen.

Het gezelschap trekt naar Somalië en wordt geconfronteerd met de totale verwoesting in de hoofdstad Mogadishu.

Wie gelooft er in sprookjes als je denkt dat Europa lang en gelukkig kan leven zonder zich iets aan te trekken van de ellende aan zijn grenzen?

Beginnen met nederigheid

Als gelovigen moeten we allereerst toegeven dat in naam van God en godsdienstige instellingen grote fouten worden gemaakt. Dat is de hele geschiedenis door het geval geweest en klopt ook voor vandaag. Elke eerlijke niet-gelovige zal toegeven dat ook atheïstische denkbeelden en onverschilligheid onrecht aanrichten. Wat dat betreft hoeven we elkaar geen lessen te leren.

Niet-gelovigen die de interreligieuze dialoog toejuichen, zien gelukkig ook in dat niemand vrij is van waandenkbeelden. En die dialoog hebben we vandaag meer dan ooit nodig.

Laat ons dus gewoon elkaars overtuiging respecteren en daarin proberen vooruit te komen.

God als product van mensen

Ook dit las ik vandaag in de krant (De Morgen): volgens de auteurs van Het oerboek van de mens. De evolutie en de Bijbel is God het product van een generatie die aan landbouw ging doen. Ze komen tot het besluit dat de Bijbel niets te maken heeft met het woord van God, maar alles met het woord van de mens. Het is een verzameling geschriften waaraan veel mensen hebben geschreven en geschaafd, met 1 doel: de boel een beetje bij elkaar houden. Want landbouw luidde een ingewikkeldere samenleving in, die wetten nodig had.

Veel van wat Carel van Schaik en Kai Michel schrijven, klopt uiteraard. De Bijbel is geen verzameling verheven teksten, maar een boek van mensen.

Het gaat over oorlog en overspel. Langs alles wat verder nog menselijk is, ontdekt het Volk van Israël met voortschrijdend inzicht dat al hun denkbeelden over God niet echt kloppen. Dat Hij anders is.

Hoezeer Hij anders is, wordt duidelijk met de komst van Jezus Christus. De liefde krijgt een naam. En God is niet zomaar een synoniem van liefde, want met verstikkende of egoïstische liefde heeft Hij niets te maken. God is de liefde die zichzelf wegcijfert, die niet het hoogste woord voert, en soms zelfs vermoord wordt.

In die liefde geloof ik, maar ik kan ze niet bewijzen.

En laat ons vooral die ene illusie blijven koesteren: dat deze wereld een betere plek kan worden voor iedereen.