Goedele Miseur: ‘Pastores lopen verhoogd risico op burn-out’

Goedele Miseur is pastor in het Psychiatrisch Ziekenhuis van Duffel. Een jonge, dynamische collega uit haar pastoraal team viel een tijdje geleden uit: burn-out. Ze keerde nooit terug. Dat was een schok voor ons als pastoraal team, herinnert Miseur zich. We hebben de signalen misschien onvoldoende herkend. Het spoorde haar aan tot een onderzoek naar de oorzaken van deze ziekte van onze tijd.

In het eerste deel van het interview gaat Goedele Miseur in op de omschrijving en de oorzaken van een burn-out. Dat zo goed als iedere burn-out anders is, maakt een diagnose niet eenvoudig. Hoewel het fenomeen vaak in een adem wordt genoemd met een ongunstige werkomgeving, is Miseur ervan overtuigd dat de oorzaken ook buiten het werk moeten worden gezocht. Het is pas als het evenwicht op alle domeinen - werk, persoonlijkheid, privéleven, directe omgeving - zoek is, dat overspanning om de hoek loert.

Samenleving is heel kritisch voor psychische kwetsbaarheid

Burn-out raakt door media-aandacht wat meer bekend en naarmate hij meer mensen treft, wordt hij stilaan bespreekbaar. Maar mijn ervaring als pastor in een psychiatrisch ziekenhuis leert me toch vooral dat de samenleving de psychische kwetsbaarheid van mensen zeer kritisch benadert, antwoordt Miseur op de vraag over een taboe rust op burn-out. De maatschappij legt de verantwoordelijkheid (te) vaak bij de mensen zelf. Kanker overkomt je, maar je mentale weerbaarheid zou je zelf in de hand hebben. Dat klopt uiteraard niet. Je kan je wel enigszins wapenen tegen burn-out, bv door met de nodige zelfkennis rekening te houden met je persoonlijkheidskenmerken, maar over heel wat factoren heb je die controle niet. Dat gegeven wordt al te vaak miskend.

Wie niet mee kan, heeft dat volgens de goegemeente in de eerste plaats aan zichzelf te wijten. Die persoon heeft dan niet goed voor zichzelf gezorgd, klinkt het dan.

Terwijl een burn-out ook een maatschappelijk falen is: de omgeving heeft bepaalde signalen niet of te laat opgepikt. Ook het individualisme in onze samenleving speelt een belangrijke rol. Volgens de mythe van de maakbare mens moeten we ons geluk zelf maken. Als dat niet lukt, is het onze eigen verantwoordelijkheid.

Waarom lopen pastores risico?

Zorgdragers lopen meer risico op een burn-out dan andere beroepsgroepen omdat hun takenpakket emotioneel doorweegt, antwoordt Miseur. Binnen die groep nemen pastores een bijzondere plaats in, omdat van de pastor precies wordt verwacht dat hij of zij samen met de pastorant in de onmacht gaat staan. Dat brengt vaak een intens gevoel van machteloosheid met zich mee. Je deelt het lijden van de ander, zonder diens problemen te kunnen oplossen.

Anders dan andere zorgtaken zoals onderwijs, verpleging of geneeskunde is pastoraal niet oplossingsgericht, maar veronderstelt het inleving en aanwezigheid.

Je enige instrument ben je zelf. Vanzelfsprekend is dat absoluut niet. Als het lijden te moeilijk om dragen is en je je grenzen niet bewaakt, kan dat ook bij de pastor problemen veroorzaken.

Hooggespannen verwachtingen en rolambiguïteit

Daarnaast botsen volgens Miseur jonge en idealistische pastores wel eens tegen de muur van ontgoocheling wanneer de realiteit die hooggespannen verwachtingen niet inlost.

Het is nu eenmaal zo dat pastores vaak in omgevingen terechtkomen die hun inbreng niet altijd even sterk waarderen.

Miseur wijst ook op het fenomeen van de rolambiguïteit waarmee pastores vaak worstelen. In ziekenhuizen en inrichtingen krijgen ze hun loon van de instelling, maar tegelijk ontvangen ze een kerkelijke benoeming. Dat creëert een natuurlijke spanning tussen seculiere opdracht en kerkelijke zending. Zeker in een zorginstelling waar bio-ethische thema’s als abortus en euthanasie deel uitmaken van de dagorde, is dat niet evident. Soms ben je een uithangbord voor kerkelijke standpunten waar je zelf mee worstelt.

Die kerk blinkt overigens niet altijd uit in aanwezigheid en ontvankelijkheid voor de zorgen van haar gezonden pastores.

Kerk moet werk maken van een betere nazorg

De kerk kan zeker stappen doen in het aanbieden van een betere nazorg voor de mensen die ze zendt, vindt Miseur. Een stevig inhoudelijk aanbod van permanente vorming dient hand in hand te gaan met kansen voor ontmoeting en uitwisseling. Zelf maak ik deel uit van een intervisiegroep van psychiatriepastores. Die bijeenkomsten zijn telkens weer deugddoende momenten.

Bron: Tertio