Positief atheïst Ludo Abicht schrijft essay over Bijbel

In de Antwerpse coöperatieve boekhandel De Groene Waterman wisselden bisschop Johan Bonny van Antwerpen en de vrijzinnigen Frank Stappaerts en Tessa Vermeiren van gedachten over het jongste boek van de linkse denker Ludo Abicht: De Bijbel. Een vrij zinnige lezing. Dit is geen anti-Bijbel-boek, zegt Abicht resoluut en terecht. Wat pakweg een Dimitri Verhulst twee jaar geleden met zijn Bloedboek deed – eenzijdig stilstaan bij de rancuneuze en tirannieke God in de vroegste Bijbelboeken - vindt de emeritus hoogleraar van de Antwerpse Universiteit immers onheus.

Wie de Bijbel leest, zal verbaasd staan over de nuance die erin voorkomt. Ludo Abicht

Collectieve erfgoed van de mensheid

Want dat is ten langen leste de bedoeling van dit essay: de lezer aanzetten om zelf naar de Bijbelteksten terug te grijpen. Zowel aan de ene als aan de andere zijde, zowel onder gelovigen als onder ongelovigen, kennen we onze traditie veel te weinig, zegt de auteur. De Bijbel bevat talrijke passages die tot het collectieve erfgoed van de mensheid behoren. Abicht geeft het merkwaardige voorbeeld van het kunstwerk van Yevgeny Vuchetich dat de officieel atheïstische Sovjet-Unie in 1957 in de tuinen van het hoofdkwartier van de Verenigde Naties neerzette. Laat ons zwaarden omsmeden tot ploegscharen luidt de titel van het realistische beeldhouwwerk.

Positief atheïsme

Ludo Abicht noemt zichzelf een positief atheïst. Zijn atheïstische levenshouding is niet gegroeid uit strijd tegen het gelovige denken, ze is niet gekant tegen de religieuze tradities. Abicht verwijst naar de vier manieren om de Bijbel te lezen die Origenes in de 3de eeuw na Christus al beschreef en voegt er met zijn positief atheïsme een vijfde aan toe. Naast het letterlijke, metaforische en morele lezen van de tekst, had Origenes het ook over de anagogische lectuur, gericht op de eindbestemming van mens en wereld. Maar zelfs als je niet aansluit bij dat geloof in de eindbestemming, moet je je nog niet per se tegen de tekst en de traditie keren.

Toekomst

De Bijbel is naar de toekomst gericht, niet naar het verleden, stelt Abicht. Zodra de dogmatische lezing wordt losgelaten, kan de echte discussie over bijvoorbeeld de allegorische en cultuurhistorische bijdrage in alle eerlijkheid worden aangevat. Niet langer om het eigen gelijk en het ongelijk van de ander te bewijzen, maar om te ontdekken hoe de Bijbel rechtstreeks en onrechtstreeks ons denken heeft beïnvloed. Soms ten kwade, maar in andere gevallen ten goede, omdat de Bijbel menselijke situaties en keuzes ter sprake brengt die zowel voor gelovigen als atheïsten relevant blijven.

Een meesterwerk dat mensen samenbrengt

Bisschop Johan Bonny getuigde dat de vele antropologische, archeologische, historische, linguïstische en literaire informatie die de auteur aanbrengt, al decennia lang ook in pakweg de priesteropleiding aan bod komt. Ze hoeft de gelovige lezer van de Bijbel dus niet af te schrikken, wel integendeel. Maar Abicht schrijft zoals hij spreekt – staccato – en vereist dus wel wat voorkennis van de lezer. Zijn boek is niet meteen een hapklare brok, maar een aanzet om voort te lezen, ook en vooral… in de Bijbel. Dit meesterwerk brengt mensen samen, zegt Abicht. Voorwaar een religieus inzicht; religare betekent immers samenbrengen.

Praktisch

Ludo Abicht, De Bijbel. Een vrij zinnige lezing, Antwerpen, Uitgeverij Vrijdag, 2016, 255 bladzijden, 19,95 euro.