Antwerpse buurt herdenkt zelf jodenrazzia van 75 jaar geleden

Dag op dag en uur op uur 75 jaar nadat 250 Joden werden bijeengedreven in de Antwerpse wijk Zurenborg hebben zowat 150 mensen deze jodenrazzia herdacht. Ook de plek was dezelfde: de speelplaats van de school in de Grotehondstraat. Merkwaardig: het initiatief kwam niet van de stedelijke, Vlaamse of Belgische overheden, noch van Joodse organisaties, maar van het buurtcomité Curieus Zurenborg.

Die buurtbewoners zijn wakker geschoten na lectuur van de succesroman Wilvan Jeroen Olyslaegers. Daarin vertelt een Antwerpse politieman hoe hij bij zo’n jodenrazzia’s betrokken raakte – met zin of tegenzin, dat weet Olyslaegers’ hoofdpersonage zelf ook niet altijd even goed.

Oorverdovende stilte

Medio juli herdacht de Franse president Macron met een indrukwekkende toespraak hoe de Franse overheden bij de ‘Rafle du Vél d’Hiv’ betrokken waren en het naziregime gewillig hielpen bij het opzetten van wat uiteindelijk een gruwelijke genocide op het Joodse volk zou blijken te worden. In Nederland, Frankrijk en Duitsland vind je op elke hoek van de straat herinneringsbordjes over wie, waar en wanneer precies werd opgepakt, Joden en anderen, zegt Herman Van Goethem. Maar in ons land staat de herinneringseducatie over de Tweede Wereldoorlog nergens; 75 jaar na de start van de jodendeportaties heerst hier oorverdovende stilte. Van Goethem is initiatiefnemer van de Mechelse Dossin-kazerne en intussen rector van de Antwerpse universiteit. Van Goethem:

Een boek over het ‘gewillige België’ heette onlangs in vertaling nog ‘la Belgique docile’, wat allerminst hetzelfde is.

De jodenrazzia van 28 augustus 1942 in Zurenborg werd niet uitgevoerd door Duitsers of door Belgische politielui die daar manu militari door Duitsers toe gedwongen werden. Na een mislukte razzia in Deurne daags voordien – geviseerde Joodse medeburgers waren getipt – had de Antwerpse politie van de Duitse bezetter de opdracht gekregen zelf duizend Joden bij elkaar te brengen. Zowel de Antwerpse burgemeester als de hoofdcommissaris stonden erop dat dit bevel onverkort werd uitgevoerd. Het waren Belgische agenten die door de straten van Zurenborg trokken en conform het marsorder geweld tegen goederen gebruikte. Een drietal leidinggevende officieren hielden het daar trouwens niet bij, maar deelden rake klappen uit. Van Goethem: ‘Stop maar met jullie komedie’, snauwde de leidinggevende Belgische agent zijn Joodse slachtoffers toe.

Excuses van de burgemeester

Voormalig Antwerps burgemeester Patrick Janssens heeft zich destijds geëxcuseerd voor de rol het Antwerpse politiekorps bij de jodenvervolging en Bart De Wever, de huidige burgemeester, verspreidde medio augustus een bericht ter herdenking van de augustusmaanden van 1942. Maar verder: niets dus! Het zijn de bewoners van de straten van Zurenborg waar 75 jaar geleden Joodse medeburgers bij elkaar werden geranseld en afgevoerd, die zelf het initiatief namen voor de kleinschalige herdenkingswandeling van vorige maandagavond en voor de bijeenkomst op de speelplaats vanwaar de slachtoffers op 29 augustus 1942 ’s morgens werden weggevoerd. Bijna allemaal om nooit meer terug te komen.

Herman Van Goethem:

Vanuit de basis werd hier een herinneringsmanifestatie opgezet die evident had moeten zijn; ze is het in België blijkbaar nog altijd niet.

Video

Herman Van Goethem stelde een filmpje samen om dat gebrek aan herinneringseducatie in ons land op subtiele wijze aan te klagen. Hij zette prachtige muziek van Johannes Brahms bovenop beelden  van een sociale vakantiekolonie voor Joodse kinderen uit 1938. Bekijk de video hieronder.