Leren sterven om meer te leven

Het ontkennen van de dood is deels de oorzaak dat mensen een leeg en doelloos leven leiden. Want als je leeft alsof je altijd zult blijven leven, wordt het al te gemakkelijk om de dingen waarvan je weet dat je ze moet doen, uit te stellen. 

Het pionierswerk van de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Elisabeth Kübler-Ross (1926-2004) en haar medewerkers met stervenden in de jaren ‘60 was niet alleen de start van de palliatieve zorg in de VS. 

Hun inzichten over wat stervenden nodig hebben, zijn ook voor de levenden van belang. 

Leren hoe als stervende te leven, lijkt op het rouwproces dat je doormaakt na een echtscheiding, ontslag of een afscheid van iemand die veel voor je betekent. 

Mwalimu Imara (1930-2015), medewerker en levenslange vriend van Kübler-Ross, predikant en aalmoezenier, beschrijft 3 houdingen die je kunnen helpen om destructieve krachten creatief te beleven. Hij noemt ze religieuze houdingen, maar ze zijn verrassend vrij van godsdienstige inhoud. 

Houding #1: eigenheid ervaren

Verbondenheid, zo zegt Imara, begint bij je vermogen tot oorspronkelijke ervaring, tot persoonlijk bewustzijn. Als je ophoudt met creatief te antwoorden op de vraag Wie ben ik? leef je een leven van zelfvernietiging. Dat niet zelden ook de levens rondom jou vernietigt. 

Innerlijke conflicten, chronisch schuldgevoel, verveling, vervreemding en eenzaamheid, beginnen met een ontkenning van zelfbewustzijn, een gebrek aan verbondenheid met je authentieke zelf. 

Een authentieke persoon worden, gebeurt door telkens weer verbinding te leggen met wie jij nu op dit moment bent en hoe jij dat ervaart. Zelfs als je ongeneeslijk ziek bent of geconfronteerd wordt met een overweldigend verlies, blijf je mens, met de mogelijkheden en de opdracht om te groeien. 

Dat kost ook iets. Je moet de confrontatie durven aangaan met je gevoelens, meningen en dromen. Wat ze ook zijn. Het is een verbintenis tot liefde jegens je eigen persoon. 

Houding #2: creatieve dialoog 

Een tweede houding die stervenden helpt sterven is de eigen authentieke beleving delen met anderen en open staan voor de oorspronkelijkheid van anderen. 

Ook dat houdt een risico en een verbintenis in. Persoonlijke communicatie over wezenlijke zaken is niet zelden een strijd met meer misverstanden dan wederzijds begrip. En toch die hachelijke uitdaging blijven aangaan! Een maatstaf voor rijpheid is de mate waarin je durft om in je persoonlijke communicatie verder te gaan dan gemeenplaatsen, je eigen behoeften of de uiterlijke omstandigheden. 

Iemand die anderen aanspreekt vanuit een wezenlijk contact met zichzelf, heelt niet alleen zichzelf, maar geeft ook anderen een kans om hun ziel te ontdekken en heel te worden. 

Houding #3: levenskader

Een derde creatieve houding in tijden van ingrijpende persoonlijke verandering, is het ontwikkelen van het vermogen om samenhang te zien in de wereld en de eigen ervaringen. Zonder het besef dat je voortgaat in een richting onderga je je levensgebeurtenissen als fragmentarisch en doelloos. Je kan dat levensbeschouwing noemen. Maar het hoeft geen kant-en-klaar pakket of systeem te zijn dat verwoord kan worden. Je kan het ook met een werkwoord schouwend leven noemen. Terugblikkend ervaar je de stappen die je in je leven hebt gezet als een pad met een eigen aard en  richting. Mediterend ervaar je de toevalligheden van je bestaan als genade die je toevalt. 

Leren sterven is volgens Imara hetzelfde als religieuze verbinding maken. Religieuze verbinding ligt opgevouwen in de 3 uitdagingen van zelfbewustzijn, wederzijdse zelfcommunicatie en gerichtheid. Wachtend tot jij het ontvouwt. 

Bron

Mwalimu Imara. Het sterven als laatste groeifase. In: Elisabeth Kübler-Ross. Dood: het laatste stadium van innerlijke groei. Ambo, 2006 (1975), ISBN 9789026319662, 251 pagina’s, 21,50 euro. Bestel bij Bol