11 juli, feest in de abdij

11 juli is een hoogdag in elke abdij of kloostergemeenschap die volgens de regel van Sint-Benedictus van Nursia leeft. Op die dag is het immers de naamdag van de Heilige Benedictus. Maar waarom toch, is Benedictus dan niet op 21 maart gestorven?

Gregorius de Grote

Volgens de traditie stierf de patriarch van de monniken in het Westen in 547, maar van die datum zijn we niet honderd procent zeker. De eerste biograaf van Sint-Benedictus – de heilige paus Gregorius de Grote in het tweede boek van zijn Dialogen – vermeldt immers geboorte- noch sterfdatum. Wel wordt zijn dies natalis – de katholieke traditie beschouwt de sterfdatum als een nieuwe geboorte in het eeuwige leven – van oudsher gevierd op 21 maart: Benedictus zou op 21 maart gestorven zijn en werd in het moederklooster van Monte Cassino naast zijn (tweeling-?)zus Scholastica begraven.

Monte Cassino werd dertig jaar later echter door de Longobarden verwoest.

Monte Cassino bleef na de verwoesting in 577 tot in de vroege achtste eeuw onbewoond. Maar de Regel van Benedictus raakte intussen wel steeds verder verspreid, onder meer in de gebieden die de Merovingische vorsten hadden veroverd. Centraal tussen Austrasië, Neustrië, Aquitanië en Bourgondië lag de Loire; vele benedictijnerabdijen werden gesticht langs deze machtige stroom. Een daarvan is deze van Fleury in het huidige Saint-Benoît-sur-Loire. Vandaaruit stuurde abt Mommulus (632-663) enkele monniken naar Monte Cassino op zoek naar de relieken van Benedictus en Scholastica.

(Foto: Op 11 juli wordt in Fleury elk jaar de 'translatio' van de relieken van Sint-Benedictus met een processie gevierd © RR)

Paulus Diaconus

Het is een Langobardse historicus die later hofhistoricus van Karel de Grote werd - de monnik Paulus Diaconus van het heropgestarte klooster in Monte Cassino - die het meest omstandige relaas van deze translatio van Benedictus’ relieken naar Fleury schreef. Hij situeerde het gebeuren op 11 juli. Sindsdien wordt Benedictus in de westerse kerk twee keer gevierd: op 21 maart en op 11 juli. De orthodoxe christenen vieren trouwens nog altijd zijn dies natalis, maar door de switch van de juliaanse naar de gregoriaanse kalender valt dit feest in vele oosterse kerken nu op 14 maart.

De hervormde Romeinse kalender na Vaticanum II behoudt vooral het 11 julifeest.

Paus Paulus VI riep Sint-Benedictus op 24 oktober 1964 uit tot patronius totius Europae (patroon van heel Europa). Deze titel is afgeleid van vijf andere eretitels waarmee de pauselijke bul hem bedacht: pacis nuntius (vredesbode), unitatis effector (bouwmeester van de eenheid), civilis cultus magister (leermeester van cultuur en beschaving), religionis christianaæ præco (verkondiger van het christelijke geloof) en monasticæ vitæ in occidente auctor (stichter van het westerse monnikenwezen). Het is natuurlijk vooral dat laatste dat vandaag in abdijen wereldwijd met luister wordt gevierd.