Waarom laat God ons lijden? - Karl Rahner [BOEK]

Als een groot denker zich met grote vragen inlaat, verwacht je niet een klein, dun boekje. 71 pagina’s, kleiner dan A5-formaat, waarvan Rahners tekst pagina 19 tot 51 beslaat. Het was een veelgevraagde voordracht die volgens getuigen indruk maakte op de aandachtige toehoorder. 

Rationele antwoorden voldoen niet

Rahner opent met een kritische opsomming van 4 klassieke, theïstische antwoorden op de vraag waarom God het lijden toelaat.

1. Lijden als een natuurlijk begeleidingsverschijnsel in de zich ontwikkelende wereld.
2. Lijden als effect van de schuldige vrijheid van de mens.
3. Lijden als situatie van beproeving en rijping.
4. Lijden als verwijzing naar een ander, eeuwig leven.

Elk van die argumenten heeft wel iets van waarde, zegt Rahner, maar uiteindelijk voldoen ze niet. Er zijn altijd wel concrete gevallen van lijden die je niet kan wegredeneren. ‘De door napalmbommen verbrande kinderen hebben hierdoor geen humaan rijpingsproces doorgemaakt.’

De benadering doet wat denken aan het Bijbelboek Job. De vrienden van Job blijven maar redenen verzinnen voor het lijden dat de rechtvaardige Job overkomt tot je als lezer innerlijk smeekt dat ze alsjeblieft zouden zwijgen. 

De vraag waarom God het lijden toelaat, zou je een christelijke ‘koan’ kunnen noemen. Je weet wel, een onbeantwoordbare vraag die zenmeesters aan hun leerlingen geven. Bijvoorbeeld: wat is het geluid van één klappende hand? Door erover te mediteren, begeeft de leerling zich naar de grenzen van het denken. Om hopelijk iets te ervaren dat de dictatuur van het verstand overstijgt.

Toch een antwoord, maar anders

9 bladzijden voor het einde van zijn betoog neemt Rahner een nieuwe start. Het denken heeft zichzelf stukgelopen. Een nieuw perspectief is nodig. Het lijden is onbegrijpelijk, zoals God zelf een onbegrijpelijk geheim is.

Ondoordringbaar voor het verstand misschien, maar wel benaderbaar door Hem lief te hebben. Alleen ‘kennis in liefde’ maakt gelukkig en vrij. Zoals bij Job, komt het bij Rahner uiteindelijk aan op de godsontmoeting. God zelf is het antwoord op onze vragen en wij krijgen Hem wanneer wij ons biddend en beminnend met heel ons hebben en houden aan Hem aanbieden. 

Er is geen zalig licht dat de duistere afgrond van het lijden verlicht tenzij God zelf. En Hem vindt men slechts wanneer men liefhebbend ja zegt tot de mogelijkheid van God zelf zonder die Hij niet God zou zijn. (p.50)

‘Daarom is het ook zinvol om na zo een theoretische overweging zich biddend tot Jezus Christus zelf te richten. Want iedere abstracte theologie vervliegt wanneer zij zich niet boven zichzelf uit zou verheffen uit de woorden over de zaak in een gebed waarin misschien toch zou kunnen gebeuren waarover gesproken wordt.’ (p.51)

Bevrijding 

Juist als niet-antwoord was Rahners voordracht voor toehoorders een bevrijding. Voor zover het  een bevrijding betrof uit een simplistisch vraag-antwoord-catechismuskatholicisme is dat niet meer zo actueel. Wel nog relevant is de bevrijding uit een puur intellectuele en rationele benadering van religie. Daar durven katholicisme en christendom nog wel eens naar te neigen. Zielen die zich daardoor bekneld voelen en afgesneden van het levende mysterie van God, vinden in dit boekje een ontsnappingsluikje uit hun denken. Een mooi cadeau van een groot denker. Al mochten wat mij betreft de complexe Duitse/academische zinnen hier en daar iets vrijer en eenvoudiger vertaald zijn. 

Karl Rahner. Waarom laat God ons lijden? Sjibbolet, 2019, ISBN 9789491110412, 71 pagina’s, 12,99 euro. Bestel bij Berneboek