100 jaar Karol Wojtyla: een bewogen leven in 7 sleutelmomenten

Het leven van Karol Wojtyla leest als een filmscenario. Kort na zijn overlijden in 2005 kwam dan ook al de miniserie Karol, A Man Who Became Pope op de Italiaanse tv (volledig beschikbaar op YouTube). Ze behandelt het leven van de Poolse paus tot aan zijn verkiezing. Het overdonderende succes vroeg om een vervolg en dat kwam er al een jaar later met Karol, The Pope, The Man, dat het verhaal verder vertelt vanaf de pausverkiezing.

7 sleutelmomenten en enkele leuke wist je datjes.

#1 Geboren op de tonen van een Marialied

Vader Karol Wojtyla en moeder Emilia Szolc Kaczorowska verloren hun eerste kind kort na de geboorte. En na Edmund was het 14 jaar wachten vooraleer Karol junior geboren werd. Het was een mooie lentedag en naar verluidt klonk er gezang vanuit de parochiekerk. Waarop Karols moeder de vroedvrouw vroeg het raam open te zetten om beter te kunnen luisteren. Het eerste geluid dat baby Karol zo te horen kreeg, was een Marialied. 

#2 Verlies van zijn dierbaren

Karol junior was nog geen 9 toen zijn moeder overleed. Grote broer Edmund studeerde al voor arts. Bij zijn afstuderen (met de hoogste onderscheiding) hoopte vader dat de dagen van zwarte sneeuw stilaan voorbij waren. Maar nog geen twee jaar later stierf Edmund aan roodvonk. Hij was besmet geraakt na een nacht lang waken bij een patiënt. Zijn overlijden trof Karol naar eigen zeggen (in een toespraak in 1983) diep. De broers waren heel close. Edmund had Karol de passie voor literatuur, skieën en de natuur bijgebracht.

Om rond te komen, ging Karols vader, inmiddels een gepensioneerde luitenant, aan de slag als kleermaker. Hij vermaakte oude legeruniformen voor zijn zoon en hemzelf. En dan moest de oorlog nog beginnen.

In 1941 stierf ook vader Wojtyla. Karol is dan pas 21.

#3 Oorlog en ‘lockdown’

Na zijn middelbare studies gaat Karol filosofie studeren in Krakau en gaat hij bij het experimenteel toneel Studio Dramtyczne 38. Op godsdienstig vlak is hij de ernst zelf. Zijn vrienden noemen hem voor de grap Karol Wojtyla, leerling heilige. Tot hun verbazing lijkt hij het op te nemen als een aanmoediging.

In november 1939 sluit de Duitse bezetter de universiteit. Al zijn bezigheden vallen stil en Karol schrijft - heel herkenbaar vandaag voor ons: Sommige mensen vervelen zich vandaag de dag dood, maar ik niet. Ik omring me met boeken, trek burchten op van kunst en studie. Ik werk. Zou je geloven dat ik bijna tijd te kort kom? Ik lees, schrijf, studeer, bid en voer een innerlijke strijd. Soms voel ik me verschrikkelijk en heb ik last van stress en verdriet. Soms voel ik me neerslachtig en dan weer boos. Maar ineens zie ik het weer zitten en schijnt het licht in de duisternis.

Op twee jaar tijd schrijft Karol talloze gedichten, drie toneelstukken en een vertaling van Oedipus Rex van Sophocles. Daarna gaat hij voltijds aan de slag in een steengroeve om in zijn levensonderhoud te voorzien. Bovendien gaat hij in het verzet, bij de culturele arm Unia. 

#4 Priesterroeping

In 1940 leert Karol Jan Leopold Tyranowski kennen, die een gebedsgroep voor jongeren leidt, de Levende Rozenkrans. Tyranowski maakt bij Karol een priesterroeping los. Van zijn mentor in de toneelgroep had Karol geleerd dat het schone naar het goede leidt. Volgens Tyranowski leidt het priesterschap daar nog sneller heen.

Karol meldt zich bij het aartsbisdom. Hij mag starten in het clandestiene seminarie van aartsbisschop Adam Stefan Sapieha van Krakau. Na de oorlog wil Karol toetreden tot de orde van de Karmel, maar de aartsbisschop geeft hem geen toestemming. Het bisdom heeft hem nodig, zou hij verklaard hebben: Meer zelfs, de hele Kerk heeft hem nodig!

#5 Tweede Vaticaans Concilie

Karol Wojtyla is nog niet zo lang hulpbisschop van Krakau (en nog geen 40 jaar oud) wanneer paus Joannes XXIII het Tweede Vaticaans Concilie aankondigt. Karol is meteen enthousiast en stuurt zijn ideeën op. Uit zijn pastorale ervaring - eerst in een plattelandsparochie, dan in de universitaire parochie en nadien als docent - had hij (voor die tijd) vooruitstrevende ideeën geput over de verantwoordelijkheid van leken, de roeping van het huwelijk en het belang van jongerenpastoraal.

#6 Pausverkiezing, communisme, aanslag

Zijn pausverkiezing op 16 oktober 1978 is een verrassing: zo’n jonge paus (58) en geen Italiaan, voor het eerst in 455 jaar! De leider van de Sovjet-Unie, op dat moment Leonid Brezjnev, ziet het bezorgd aan. Een jaar later blijkt Joannes Paulus II bij een bezoek aan zijn geboorteland meteen erg populair. Zijn invloed in Polen en in de wereld is een streep door de rekening van Moskou.

Op 13 mei 1981 schiet de 23-jarige Mehmet Ali Ağca de paus met een pistool neer op het plein voor de Sint-Pietersbasiliek. Een Italiaanse parlementaire onderzoekscommissie zal in 2006 het regime in Moskou aanwijzen als opdrachtgever.

Als jongere had de paus de onderdrukking van nazistische en communistische regimes aan den lijve leren kennen en die ervaringen bepalen nu zijn houding. Hij geeft steun aan vakbond Solidarnosc en bemoedigt zijn landgenoten in hun strijd voor de vrijheid. Aan de andere kant van de oceaan leveren eenvoudige mensen intussen een totale andere vrijheidsstrijd. Maar die strijd van Latijns-Amerikaanse landloze boeren en hun soms communistisch geïnspireerde organisaties schatten de paus, en meer bepaald de Congregatie voor de Geloofsleer, heel anders in.

#7 Wereldjongerendagen

Joannes Paulus II is doordrongen van de noodzaak van speciale aandacht voor jongeren. Dat inspireert hem tot het initiatief van de Wereldjongerendagen, die vanaf 1984 jongeren uit de hele wereld om de twee of drie jaar in een of ander continent samenbrengen. Tussen de jongeren bloeit hij zelfs op zijn heel oude dag nog altijd volledig open. De jongeren van hun kant zijn het niet altijd met zijn bio-ethische standpunten eens, maar zien hem als een grootvader die je respecteert en die hen inspireert.

Karol Wojtyla - Joannes Paulus II - stierf op 2 april 2005.

Bron: KRO / NCRV, Wikipedia

Bekijk ook onderstaande video over het leven van paus Joannes Paulus II.