Vrede voor alle mensen. Een artikel van Boudewijn Baeskens
In de week waarin 21 september valt, hebben de Verenigde Naties de internationale Dag Van de Vrede ingesteld. Sedertdien wordt onder impuls van Pax Christi de Vredesweek georganiseerd. Niemand moet nog overtuigd worden dat zoiets nodig is. Dagelijks worden we geconfronteerd met onvrede, oorlog en geweld, op het niveau van de gezinnen, de buurt, de plaatselijke samenleving; op het niveau van regio’s, landen, etnische volkeren. Ook de vluchtelingenproblematiek is daar een gevolg van.
Er is veel maatschappelijke onrust. De vluchtelingenstroom zorgt voor heel wat discussies. Voor de enen vormt het een directe bedreiging (veiligheid, sociaal-economisch), voor anderen is het een opportuniteit. Het beleid worstelt alvast met deze realiteit. Dagelijks zijn er ronkende verklaringen in de media, waarmee politici en intelligentia zich willen profileren. Vaak tot ongenoegen van de ‘gewone’ man of vrouw, die met de directe ongemakken wordt geconfronteerd. Ook de terreurdreiging zorgt voor veel onrust. De gevolgen zijn zichtbaar in het straatbeeld. Patrouillerende soldaten in winkelstraten en Joodse buurten, verhoogde veiligheidscontroles op luchthavens en muziekfestivals, in treinstations en grootwarenhuizen herinneren ons aan wat er is gebeurd en manen aan tot voorzichtigheid en alertheid.
De manier waarop we omgaan met de schepping baart eveneens zorgen. De zeespiegel stijgt, gletsjers smelten weg, de tornado’s en de zware stormen volgen elkaar in snel tempo op, de hittegolven maken buitensporig veel slachtoffers, de fauna en de flora ondergaan diepgaande wijzigingen en worden vernield door bosbranden veraf, en nu ook dichtbij.
Zoveel onrust is niet goed voor een mens. Hij wordt onzeker en angstig, weet niet meer welke kant het uit moet. Sommigen reageren krampachtig, sluiten zich op en wenden zich af van de buitenwereld en leiden hun eigen leven; anderen leven erop los omdat het hun tijd wel zal duren, een kleine minderheid wordt er ‘ziek’ van. Het is vaak een manier om met de persoonlijke frustraties om te gaan. Ze leven noch in vrede met zichzelf, noch in vrede met hun omgeving.
Machteloosheid, onrust, ongeloof, kwaadheid, verdriet vinden op de een of andere manier een uitweg, waarmee men vaak geen vrede neemt.
En toch doen we een poging om deze ‘onlustgevoelens’ om te buigen. Zes werkwoorden kunnen helpen om die vrede wel te vinden. Al vraagt dit van de postmoderne mens natuurlijk wel enige inspanning.
Weten
Er is een overaanbod aan informatie en het vraagt veel onderscheidingsvermogen om daaruit te selecteren wat van belang is. Zich informeren over wat er allemaal aan de hand is, zich verdiepen in de materie, om zich zo te wapenen tegen gebeurtenissen en ideeën die ons dreigen te overspoelen, is een noodzaak.
Vertrouwen
Vertrouwen is gebaseerd op luisteren, op een open en ontvankelijke, dit wil zeggen niet vooringenomen, manier. Het leidt in de meeste gevallen tot het begrijpen, een plaats geven en het aanvaarden van datgene dat ons deel is geworden. Het helpt wanneer men in de opvoeding dat (basis)vertrouwen heeft mogen ervaren. Een warm en hecht gezin waar ouders, kinderen, broers en zussen elkaar graag zien, zal dit vertrouwen nooit beschamen maar juist voeden en doorgeven. Vertrouwen krijgen en vertrouwen scheppen gaan hand in hand en vormen de basis voor een evenwichtig bestaan.
Vergeven
Vergeven is essentieel om vrede te bewerkstelligen. Het heeft verschillende ‘verschijningsvormen’. In het intermenselijk contact gebeuren er soms dingen waar men de ander pijn of tekort mee doet. Beide partijen voelen zich hier allerminst goed bij. Zoiets wringt en maakt ongelukkig. Wie het aandurft om dit goed te maken, mag nadien genoegdoening ervaren en zich ‘gelukkig’ prijzen. Het heeft bovendien te maken met kansen: kansen geven en krijgen. Ook hier weer is er sprake van wederkerigheid.
In grote conflicten begint elk vredesproces met vergeven en verdragen. Kunnen erkennen dat er fouten zijn gebeurd en van harte vergeven en vergiffenis verkrijgen. Wie te veel afwegingen maakt, te veel rekent en berekent, laat wantrouwen toe en gaat niet voluit voor een duurzame oplossing.
Relativeren
“Maak van een scheet geen atoombom!” Wie de dingen tot zijn juiste proporties herleidt en explosieve situaties met humor kan ontmijnen, draagt onweerlegbaar bij tot het vredevol en vreugdevol samenleven. Zelfrelativering en zelfbeheersing kunnen daarbij helpen. Het erkennen van de eigen beperkingen en onvolmaaktheden, het controleren van extreme emoties en uitlatingen.
We nemen onszelf veel te ernstig en zijn lichtgeraakt, wanneer onze comfortzone wordt ‘bedreigd’. Op het internationale forum zijn figuren zoals Trump, Erdogan en consoorten absoluut slechte voorbeelden. Ze vinden zichzelf superhelden en spreken voortdurend oorlogstaal. Dit roept spanningen op en zet de wereldvrede onder druk.
Danken
Gemeend en oprecht bedanken is vaak een middel om de vrede te bewaren. Het is bovendien een oefening in bescheidenheid, het tegengif voor afgunst en nijd. Het wijst op respect voor de andere, en bevestigt hem of haar in zijn/haar kunnen en zijn/haar engagement. Een dergelijke levenshouding staat synoniem voor contentement, waarvan Dirk De Wachter zegt: “ Dat is het omgekeerde van wat Houellebecq ‘la jalousie, la peur et l’amertume’ noemt.
Dat is de ziekte van de tijd. Niet alleen de depressie, maar ook de verbitterdheid, de slechtgezindheid, de jaloezie. Contentement, veel meer dan geluk. Ik luister graag naar de levenswijsheid van oudere mensen en voel me een beetje kregelig door jonge knapen die kakelend van alles verkondigen.”
Engageren
Vrede nastreven is absoluut geen vrijblijvende aangelegenheid. Het vraagt engagement: zijn stem laten horen, zijn handen durven vuil maken, zijn comfort durven opgeven… In de eerste plaats in de directe omgeving, maar evenzeer op het niveau van de bredere samenleving. Vrede bewerkstelligen in de gezinnen, op het werk, op school, in het verenigingsleven, in de wereld is een opdracht, waarin men steeds moeilijker slaagt. Het ik en het zelf zijn eens te meer de voornaamste boosdoener. Bij wie het ego en de smartphone vooropstaan, is er weinig of geen ruimte voor de ander. Zo wordt samenleven in de echte zin van het woord moeilijk. Op die manier krijgt solidariteit geen kansen. Daar is nochtans nood aan.
Wanneer wij als gelovigen tijdens elke eucharistieviering de vrede van Christus met elkaar delen en aan elkaar doorgeven, is dat meer dan een beleefdheidsformule. Het is een teken waarin wij Gods liefde voor de mensen tastbaar maken en waarmee wij erkennen en geloven dat Zijn liefde verbindend en helend is. “Uw geloof heeft u gered. Ga in Vrede!” (Lc. 7, 50)
Boudewijn Baeskens