Abortus-debat: ‘Kerk zal élk leven blijven beschermen’

In de documentaire The Pope: Answersspreken jongeren paus Franciscus aan over abortus. Hoe kan het dat gelovigen die een abortus ondergaan met de vinger gewezen worden door de Kerk en haar bedienaars, terwijl ze op zoek zijn naar Gods liefde?

De paus reageert met een dubbel antwoord. Ja, priesters, pastors en gelovigen moeten mensen ook na een abortus bijstaan, zonder vragen of verwijten. Maar neen, dat is niet hetzelde als abortus rechtvaardigen. Kan het ooit juist zijn om een huurmoordenaar onder de arm te nemen om een probleem op te los?, stelt Franciscus scherp. 

Klassieke dubbelheid

Volgens priester en bio-ethicus Paul Schotsmans is deze dubbelheid klassiek. ‘De pastoraal is heel zorgzaam, de kerkelijke leer is in steen gebeiteld en ook deze paus houdt zich op bio-ethisch vlak aan wat al vastlag’, zegt hij. ‘Sinds de negentiende eeuw ligt de nadruk sterk op het beschermen van het menselijke leven en het erkennen van dat leven vanaf de bevruchting.

De kerkelijke leer zegt niet dat een embryo een persoon is, wel dat het beschermd moet worden als een persoon.

Eerder, in de middeleeuwen, stelden denkers zoals Thomas van Aquino nog dat het enige tijd duurde voor een embryo een ziel kreeg, en dat de beschermwaardigheid dus geleidelijk aan toenam. Nadien werd die beschermwaardigheid echter absoluut.’

Johannes Paulus II

Het denken op dit vlak kreeg vaste vorm onder paus Johannes Paulus II, in Donum Vitae, een instructie van de Congregatie voor de Geloofsleer uit 1987, en in de encycliek Evangelium Vitae uit 1995. ‘Het menselijk leven is heilig en onaantastbaar op ieder moment van zijn bestaan, inclusief de beginfase die aan de geboorte voorafgaat’, stelt Johannes Paulus II in die encycliek. ‘De mens behoort vanaf de moederschoot aan God toe die hem zoekt en kent, die hem met zijn eigen handen modelleert en vormt, die naar hem kijkt wanneer hij een nietig vormloos embryo is en die in hem reeds de volwassene van morgen ziet wiens dagen geteld zijn en wiens roeping reeds in het Boek des Levens staat opgetekend (vgl.Ps 139,1; 1,13-16). Reeds daar, nog in de moederschoot, zijn zij het persoonlijke voorwerp van Gods liefdevolle en vaderlijke voorzienigheid.’

Geen optelsom van cellen

Donum Vitae werd in 2007 aangevuld met de instructie Dignitas Personae. Daarin lezen we: ‘Het lichaam van een menselijk wezen kan nooit herleid worden tot een optelsom van cellen. Het onderricht van de Kerk wordt er soms van beschuldigd te veel verboden uit te spreken, maar die zijn eigenlijk gebaseerd op de dankbaarheid voor en de bevordering van de gaven die God aan de mens gaf, zoals het leven, de kennis, de vrijheid en de liefde. De mens is geroepen om de schepping mee vorm te geven tot welzijn van de hele mens en van iedereen.'

‘Op het vlak van abortus is de leer in steen gebeiteld. Er is op een bepaald moment een duidelijk keuze gemaakt voor de beschermwaardigheid van het leven, en daar zal de leer niet van terugkomen’, besluit Paul Schotsmans. ‘In de discussie over in-vitrofertilisatie bepleiten sommige christelijke ethici een versoepeling van het statuut van het menselijk embryo, maar op het vlak van abortus zie ik niets wijzigen.

De beschermwaardigheid is een van de elementen die aan de absolute basis ligt van de kerkelijke ethiek.

Zwakken beschermen

Dat blijkt ook uit Evangelii Gaudium, de eerste exhortatie van paus Franciscus, uit 2013.

Onder de zwakken, voor wie de Kerk in het bijzonder zorg wil dragen, rekent de paus ook expliciet ongeboren kinderen. 

Het verdedigen van het ongeboren leven is ten nauwste verbonden met het verdedigen van ieder menselijk recht’, luidt het. 

'Het veronderstelt de overtuiging dat een menselijk wezen altijd heilig en onschendbaar is, in iedere situatie en iedere fase van zijn ontwikkeling.'

‘Als deze overtuiging wegvalt, blijven er geen hechte en duurzame fundamenten over voor de verdediging van de rechten van de mens, die altijd onderhevig zouden zijn aan de toevallige conventies van de machthebbers van het ogenblik.’

Te weinig begeleid

‘Juist omdat het een kwestie is die te maken heeft met de innerlijke samenhang van onze boodschap over de waarde van de menselijke persoon, moet men niet verwachten dat de Kerk haar standpunt verandert ten opzichte van deze kwestie', gaat Evangelii Gaudium verder. ‘Ik wil wat dit betreft, volslagen eerlijk zijn. Dit is geen onderwerp dat onderhevig is aan vermeende hervormingen of “moderniseringen”.

Het is niet progressief te pretenderen de problemen op te lossen door een menselijk leven te elimineren.

Het is echter ook waar dat wij weinig hebben gedaan om op gepaste wijze de vrouwen te begeleiden die zich in zeer moeilijke omstandigheden bevinden, waar abortus zich aan hen voordoet als een snelle oplossing voor hun diepe angsten, vooral wanneer het leven dat in hen groeit, is ontstaan als gevolg van geweld of in een context van uiterste armoede. Wie kan zulke droevige omstandigheden niet begrijpen?’