Wat betekent Pinksteren? - Complete Gids

Ga direct naar: 

• Wat betekent Pinksteren?
• Wanneer vieren we Pinksteren in 2025?
• Wat vieren we met Pinksteren?
• Wie of wat is de Geest?
• Wat is er zo nieuw aan de Geest van Pinksteren?
• Pinksteren als begin van de Kerk
• Leven vanuit de Geest
• Waarom vieren we Pinksteren 50 dagen na Pasen?
• Pinksteren in de Bijbel
• Pinksteren in de liturgie
• Spiritualiteit van Pinksteren
• Pinksteren in de kunst
• 3 Citaten over Pinksteren
• Gebeden over Pinksteren
• Gebruiken en gewoontes rond Pinksteren
• Tips voor Pinksteren

Wat betekent Pinksteren?

Pinksteren is het feest waarop christenen bidden en danken om de gave van de heilige Geest. Etymologisch betekent Pinksteren ‘50 dagen’. Het gaat terug op het joodse bedevaartfeest Sjavoeot (Wekenfeest), dat 50 dagen of 7 weken na Pasen/Pesach plaatsvindt.

Lees ook

Muziek voor Pinksteren: 12 composities om te koesteren

Lees het volledige artikel

Op die eerste Pinksteren waren de leerlingen net als zovele andere joden in Jeruzalem verzameld voor Sjavoeot, een dankfeest voor de eerste oogst en de gave van de Tora. Symbolischer kon het dus niet, wanneer de leerlingen uitgerekend op dat feest de Geest ontvingen en vol vuur gingen getuigen over Jezus, de gekruisigde en verrezen Heer.

Door de Geest zijn de leerlingen (eindelijk) in staat te begrijpen waarover de Tora en Jezus’ getuigenis ten diepste gaan.

Dat inzicht stuwt hen naar buiten en maakt hen tot getuigen in Jezus’ naam. En de oogst is groot!
 

Wanneer vieren we Pinksteren in 2025?

In 2025 vieren we Pinksteren op zondag 8 juni 2025. Pinkstermaandag valt in 2025 op maandag 9 juni 2025.

Wat vieren we met Pinksteren?

Kort samengevat is Pinksteren het feest waarop christenen bidden en danken om de gave van de heilige Geest. Etymologisch betekent het ‘50 dagen’. Het gaat terug op het joodse bedevaartfeest Sjavoeot, dat 50 dagen na Pasen of Pesach plaatsvindt. Op die eerste Pinksteren waren de leerlingen dus net als zovele andere joden in Jeruzalem verzameld voor Sjavoeot, een oogstfeest dat in verband wordt gebracht met de gave van de Tora. Symbolischer kon het dus niet, wanneer zij uitgerekend op dat feest de Geest ontvingen en vol vuur gingen getuigen over Jezus, de gekruisigde en verrezen Heer, de vervulling van de Tora!

Toch is de heilige Geest geen exclusief christelijk gegeven. Al op de eerste bladzijde van de Bijbel komt deze dynamiek ter sprake: <em>De aarde was woest en leeg; duisternis lag over de diepte, en de Geest van God zweefde over de wateren. </em>Ook joodse gelovigen zijn vertrouwd met de geest als goddelijke dimensie.

Wie of wat is de Geest?

Altijd blijft de Geest een beetje mysterieus en abstract. Anders dan God spreekt hij niet en hij heeft geen gezicht zoals Jezus. De Schrift spreekt over de Geest in metaforen: alle soorten windkrachten van adem over briesje tot storm, maar ook alle schakeringen van vuur. Hij wordt voorgesteld als een wolk, een vuurzuil of een duif en komt aan bod als een scheppende, verbindende en drijvende kracht, kortom geestdrift.

Wat is er zo nieuw aan de Geest van Pinksteren?

De evangelisten maken één ding heel duidelijk: Jezus is de Messias, gezonden en gezalfd door God. Heel Jezus’ leven en getuigenis is gedreven en doordrongen van Gods Geest. Zijn geboorte maakt het al duidelijk: was Maria niet zwanger van de heilige Geest? Denk ook aan het relaas over Jezus’ doopsel (Matteüs 3,16-17):

• Nadat Jezus gedoopt was, steeg Hij terstond uit het water. En zie, daar ging de hemel open en Hij zag de Geest Gods neerdalen in de gedaante van een duif en over zich komen; en een stem uit de hemel sprak: “Dit is mijn Zoon, mijn veelgeliefde, in wie Ik welbehagen heb.”

Daarna werd hij voor 40 dagen de woestijn in gedreven door de Geest.

De geest brengt de Vader en de Zoon in perfecte syntonie. 

Daarom kan Jezus bij zijn hemelvaart aan zijn leerlingen zeggen dat Hij hen zelf een Helper zal sturen. En die geest wordt nu over de leerlingen uitgestort, waardoor zij eindelijk ten volle begrijpen wie Jezus was (is) en wat hen te doen stond.

Pinksteren als begin van de Kerk

De leerlingen begrepen niet alleen wat hen te doen stond, ze waren zo vol vuur dat niets hen nog kon tegenhouden. Ze begonnen te getuigen en maakten op één dag 3.000 leerlingen, zo luidt het. De gave van de Geest is dus ook een (vreugdevolle!) opgave.

Het is geen toeval dat de Kerk voor de periode tussen Pasen en Pinksteren koos om het sacrament van het vormsel toe te dienen aan geloofsleerlingen. Het vormsel houdt immers de gave van de Geest in en de zending om zelf als gevormde christen in eenheid met God te leven en van daaruit het geloof door te geven.

Zo ligt dus het waaien van de Geest aan de oorsprong van de Kerk, destijds in Jeruzalem, maar ook vandaag nog.

Leven vanuit de Geest

De grote theoloog Karl Barth vatte het uiterst gebald samen, zo lezen we in het boek Met een naam en een gezicht (Halewijn, 2016):

• God de Vader is de totaal Andere die tegenover ons staat
• God de Zoon is het mensgeworden Woord die voor ons uit gaat
• God de Geest is Gods liefde en kracht die in ons en in de wereld woont en werkt

We ervaren Gods Geest in de verbondenheid en kracht die kunnen uitgaan van solidariteit en gebed, van een catechese of getuigenis die aankomt, van een muziekstuk dat je een brok in de keel bezorgt, van een gebaar dat muren afbreekt en een kil hart verwarmt.

De Geest is, in ons en om ons heen, veel actiever dan we meestal vermoeden.

Waarom vieren we Pinksteren 50 dagen na Pasen?

Omdat geen enkel goddelijk geschenk zomaar uit de lucht valt. De vijftig dagen tussen Pasen en Pinksteren zijn geen toeval, maar een groeiperiode — een tijd van rijping en voorbereiding. Net zoals de leerlingen na Pasen langzaam begonnen te beseffen wat Jezus’ dood en verrijzenis écht betekenden, krijgen ook wij de kans om stilaan ontvankelijk te worden voor wat komt.

Die vijftig dagen verwijzen naar het joodse Wekenfeest, Sjavoeot, dat zeven weken na Pesach gevierd wordt. Wat voor het Joodse volk de viering is van de gave van de Tora, wordt voor christenen het feest van de Geest. En zo wordt er een lijn getrokken van Wet naar Wijsheid, van Woord naar Leven, van belofte naar vervulling.

Pinksteren komt dus precies op het juiste moment: niet te vroeg, niet te laat. De leerlingen zijn niet meer verlamd van verdriet, maar ook nog niet vol vuur. Vijftig dagen — net genoeg tijd voor een zaadje om wortel te schieten en uit te lopen. Want pas dan kan de Geest binnenvallen, niet als bliksem, maar als zachte, vurige bries die mensen in beweging zet.
 

Pinksteren in de Bijbel

In de Handelingen van de Apostelen (hoofdstuk 2) beschrijft Lucas de komst van de heilige Geest als een hevige windvlaag die door het huis woei waar de leerlingen verzameld waren. Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten, en allen werden vervuld van de heilige Geest en begonnen op luide toon te spreken in vreemde talen, zoals hun door de Geest werd ingegeven.

Petrus houdt een bevlogen toespraak en 3.000 mensen laten zich diezelfde dag nog dopen. Het hoofdstuk eindigt met een beschrijving van het gemeenschapsleven van die eerste christenen:

• Allen die het geloof hadden aanvaard, bleven bijeen en hadden alles gemeenschappelijk. Ze verkochten al hun bezittingen en verdeelden de opbrengst onder degenen die iets nodig hadden. Elke dag kwamen ze trouw en eensgezind samen in de tempel, braken het brood bij elkaar thuis en gebruikten hun maaltijden in een geest van eenvoud en vol vreugde. Ze loofden God en stonden in de gunst bij het hele volk. De Heer breidde hun aantal dagelijks uit met mensen die gered wilden worden.
   

Pinksteren in de liturgie

Met Pinksteren draagt de voorganger een rood gewaad, de kleur van passie en vuur en dus van de heilige Geest. De liturgie van Pinksteren bestaat uit twee vieringen.

Op zaterdagavond kan voor de eerste lezing gekozen worden voor:

• het verhaal van de toren van Babel (Genesis 11,1-9) > de spraakverwarring van Babel staat dan in schril contrast tot de eenheid die mensen op Pinksteren ervaren
• het verhaal van de gave van de Tora (Exodus 9, 3-20) > waardoor de gave van de Geest een extra dimensie krijgt
• het visioen van Ezechiël over de dorre beenderen (Ezechiël 37,1-14) > de Geest brengt nieuw leven waar alles doods en dor lijkt
• de belofte aan de profeet Joël: Ik zal mijn geest uitstorten (Joël 3,1-5) > Pinksteren als de vervulling van deze profetie

Op Pinksterzondag wordt het Pinksterverhaal uit Handelingen (2,1-11) gelezen. De Pinksterliturgie is maar compleet met het lied Veni, sancte Spiritus, een eeuwenoude hymne op de heilige Geest.
 

Spiritualiteit van Pinksteren

Lees ook

Pinksteren in je tuin

Lees het volledige artikel

1. Pasen, Hemelvaart en Pinksteren zijn eigenlijk één. Na Jezus’ kruisdood en verrijzenis begrijpen de leerlingen maar mondjesmaat wat zijn getuigenis betekende in het licht van Gods Woord. Pinksteren is het feest van de numineuze ervaring, waarop de leerlingen begrijpen dat Jezus en God één zijn, en dat zij zelf door zijn Geest helemaal vanuit God kunnen leven.
2. Pinksteren is het begin van de kerkgemeenschap, toen en vandaag. De leerlingen weten nu wat hen te doen staat. Ze voelen zich gezonden om hun leven weer op te pakken, maar nu gedreven door de Geest. Door het toedienen van vormsels tussen Pasen en Pinksteren wordt die zending herbeleefd en doorgegeven. Het waaien van de Geest ligt aan de oorsprong van de Kerk toen en nu.
3. Pinksteren is het feest van de door liefde gedreven vrijheid, want de Geest maakt vrij van angst, routine, verplichtingen. Nu Jezus er fysiek niet meer is, moeten de leerlingen creatief zijn. Het is nu helemaal aan hen om er iets van te maken.
    

Pinksteren in de kunst

Talrijke kunstenaars lieten zich inspireren door het Pinkstertafereel. Meestal beelden ze de apostelen zittend af, met Maria in hun midden. Ze ontvangen de Heilige Geest in de vorm van lichtstralen of vlammen op hun hoofd. 

Onderstaand schilderij van Stefano di Stasïo toont een wat afwijkende opstelling. Ook hier vooral mannen en één vrouwenfiguur in het midden, maar door hun hedendaagse kleding en nonchalante houding lijken ze opvallend veel op ieder van ons na een doordeweekse vergadering. Er is eensgezindheid te bespeuren, maar ook verwarring, verwachting maar ook verveling.

Toch is er al iets in beweging: het opwaaiende gordijn. Ook de typische vlammetjes op de hoofden van de aanwezigen branden al. Twee leerlingen lijken de weg naar buiten al te vinden. De man in het rode pak lijkt begeesterend te spreken tegen de zittende in het grijze pak. De kleur van Pinksteren tegenover de grijze saaiheid. Kom op, blijf niet bij de pakken neerzitten!

Ook componisten vertolkten het Pinksterverhaal naar hartelust. Ontdek 12 bijzondere composities van Gregoriaans en polyfonie over Bach en Mozart tot hedendaags klassiek. 

3 Citaten over Pinksteren

Marcarius de Grote (homilie 26) • Zoals de Heer het lichaam aantrok en zijn koningschap en macht achterliet, zo trekken christenen de heilige Geest aan, en dat zit goed.

Henri Nouwen • Zonder Pinksteren blijft Christus – zijn leven, dood en verrijzenis – opgesloten in de geschiedenis als een gebeurtenis om te herinneren en over na te denken. De Geest van Jezus komt in ons wonen, zodat we levende Christussen worden, hier en nu.

Karl Barth • God de Vader is de totaal Andere die tegenover ons staat. God de Zoon is het mensgeworden Woord die voor ons uit gaat. God de Geest is Gods liefde en kracht die in ons en in de wereld woont en werkt.

Lees ook

Waarom zit er in sommige kerken een gat in het plafond?

Lees het volledige artikel

Gebeden over Pinksteren

Het Veni Sanctus Spiritus (Kom, Heilige Geest) is een bede om de heilige Geest met eeuwigheidswaarde. 

Adem in mij, Geest van God

Adem in mij, Geest van God,
Wek in mij goede gedachten.
Zet me aan tot goede daden.
Leer me houden van wat heilig is.
Maak me sterk om zorg te dragen
voor het heil van mensen.
Laat uw inspiratie
nooit aan mij voorbijgaan. Amen.

Aurelius Augustinus

Gebruiken en gewoontes rond Pinksteren

Vormsel • Het is geen toeval dat de Kerk voor de periode tussen Pasen en Pinksteren koos om het sacrament van het vormsel toe te dienen aan geloofsleerlingen. Het vormsel houdt immers de gave van de Geest in en de zending om zelf als gevormde christen in eenheid met God te leven en zo het geloof door te geven.

Rozenblaadjes • Door uitsparingen in het plafond van een kathedraal konden rozenblaadjes uitgestrooid worden op het einde van de Pinksterliturgie. Veel aanschouwelijker en tastbaarder kan je de vuurtongen uit het Bijbelverhaal niet maken! Ook werd vroeger wel eens een koppel duiven gelost of een houten duif neergelaten. Daarom zit er dus een gat in het plafond van sommige kerken!

Sinksenbruid rondgang • In Veurne wordt nog steeds op Pinksteren een Sinksenbruid rondgang gehouden. Oorspronkelijk was dit een feest waarop het mooiste meisje van het dorp werd verkozen, gevolgd door een dansfeest voor jongeren. Tot in de 19de eeuw werd ook een pinksterkoe of -os versierd met bloemen, stro en kaarsen. Die liep dan mee in processie door het dorp. In Veurne is de Sinksenbruid de kleuter die op de vrijdag voor Pinksteren als laatste op de speelplaats aankomt. Versierd met bloemen lopen alle kleuters door de stad. 

Tips voor Pinksteren

Grão Vasco in detail • Ontdek het beroemde altaarstuk van Grão Vasco in de kathedraal van Viseu (Portugal) in detail via deze digitale tentoonstelling van Google Arts & Culture.

Babette’s Feast - 1987 • Lievelingsfilm van paus Franciscus. Op een stormachtige nacht in 1871 zoekt de Franse vluchtelinge Babette onderdak in een dorpje op het ruige Deense Jutland. De dorpsbewoners zijn Lutheranen en leiden een uitermate sober leven, maar de Française integreert zich vlot in de gemeenschap. Wanneer Babette de loterij wint, nodigt ze het hele dorp uit voor een gastronomisch feestmaal.

Dé quote die aan Pinksteren doet denken: Er komt een tijd dat onze ogen geopend zijn en we ons realiseren dat genade oneindig is. Zalig de mens die zo kan leven!