Hoe de Bijbel onze taal verrijkt: herken je de 7 spreekwoorden?
#7 ‘Als een dief in de nacht’
NU
Onverwacht, onopgemerkt, heimelijk - eerder met een negatieve bijklank. Hij verdween als een dief in de nacht.
BIJBEL
Op vijf plaatsen in het Nieuwe Testament komt de uitdrukking geheel of gedeeltelijk voor. De dag van de Heer zal komen als een dief, luidt het in de Tweede Brief van Petrus (2 Petrus 3:10).
In de Eerste brief aan de Tessalonicenzen (1 Tes 5:2) luidt het:
U weet zelf heel goed dat de dag van de Heer komt als een dief in de nacht.
#6 ‘Gewogen en te licht bevonden’
NU
Beoordeeld en afgekeurd wegens niet goed genoeg: een nieuw theaterwerk, een sollicitant.
BIJBEL
In het boek Daniël (5:25) wordt verteld hoe de koning van Babylon, Belsassar, een groot feestmaal geeft. De joodse balling Daniël wordt ontboden om de tekens te ontcijferen die plots op de muur verschijnen. En dit staat er geschreven: Mene mene tekel ufarsin. De verklaring ervan luidt: mene, God heeft uw regeringsjaren gewogen, geteld en er een eind aan gemaakt; tekel,
u bent op de weegschaal gewogen en te licht bevonden;
peres, uw koninkrijk is verdeeld en aan de Meden en Perzen gegeven.
Koning Belsassar wordt diezelfde nacht nog gedood.
#5 ‘Een goede buur is beter dan een verre vriend’
NU
Goede buren kunnen sneller hulp bieden dan familieleden of vrienden die veraf wonen.
BIJBEL
Gebaseerd op een passage uit het boek Spreuken (27:10): Laat je vriend en de vriend van je vader niet in de steek en ga het huis van je broer niet binnen op de dag dat je door rampspoed wordt getroffen.
Een buur dichtbij is beter dan een broer ver weg.
#4 ‘De lier aan de wilgen hangen’
NU
Na soms lange tijd stoppen met een beroep of bezigheid. In het hedendaagse taalgebruik wordt vanalles aan de wilgen gehangen: van voetbalschoenen tot keukengerei en een burgemeesterssjerp.
BIJBEL
Van Dale wijst Psalm 137 aan als oorsprong van deze uitdrukking: Aan de stromen van Babel, daar zaten wij neer, daar weenden wij tranen, denkend aan Sion;
onze citers hingen al aan de wilgen.
De citer of lier zijn allebei snaarinstrumenten die werden gebruikt bij het voordragen van poëzie (cfr. ‘lyriek’).
#3 ‘Een lust voor het oog’
NU
Een plezier om naar te kijken, van grote schoonheid.
BIJBEL
Dit gaat terug op de tuin van Eden (Genesis 3:6): De vrouw keek naar de boom. Zijn vruchten zagen er heerlijk uit,
ze waren een lust voor het oog,
en ze vond het aanlokkelijk dat de boom haar wijsheid zou schenken. Ze plukte een paar vruchten en at ervan. Ze gaf ook wat aan haar man, die bij haar was, en ook hij at ervan.
#2 ‘Muggenziften’
NU
Zeuren over kleinigheden.
BIJBEL
In Matteüs 23:23-24waarschuwt Jezus: Wee u, schriftgeleerden en farizeeën, schijnheiligen; u draagt een tiende af van munt, anijs en komijn, maar wat het zwaarst weegt in de wet verwaarloost u: recht, barmhartigheid en trouw! Het ene moet u doen, maar het andere niet laten.
Blinde leiders, die de mug uitzeven en de kameel doorslikken!
#1 ‘In zak en as’
NU
Iemand die ‘in zak en as’ zit, is verslagen, terneergeslagen, soms ook in financieel opzicht.
BIJBEL
Verwijst naar een oude gewoonte bij de Israëlieten, die een zakvormig rouwkleed van ruwe stof aantrokken en as over hun hun hoofd strooiden als teken van verdriet, bijvoorbeeld bij iemands overlijden. In Daniël 9 2:3 staat: In zijn eerste regeringsjaar viel bij het lezen van de boeken mijn aandacht op het getal van zeventig jaren, de tijd dat, volgens het woord van de Heer aan de profeet Jeremia, Jeruzalem in puin zou liggen.
En ik, Daniël, richtte mij tot de Heer God om door bidden en smeken en door vasten in zak en as van Hem inzicht te verkrijgen.
- Ton den Boon, Een lust voor het oog - en andere bijbelse uitdrukkingen die we dagelijks gebruiken, Van Dale, 2014, 168 blz, ISBN 978 94 6077 176 7
- Ontdek nog meer spreekwoorden en uitdrukkingen op de website van Thomas (KU Leuven).
