'De meesten hebben hier al een leven opgebouwd': een inkijk in het gesloten centrum van Merksplas

In het Gesloten Centrum van Merksplas worden zo’n 180 mannen zonder wettig verblijf en afgewezen asielzoekers vastgehouden in afwachting van hun gedwongen repatriëring of uitwijzing.

Op 13 en 14 oktober legde het personeel het werk neer. Het personeel protesteerde tegen de hoge werkdruk, de toenemende agressie en het uitblijven van maatregelen voor bewoners met complexe profielen.

In het centrum, dat is gehuisvest in de gebouwen van de vroegere landloperskolonie, die niet echt op hun huidige functie zijn afgestemd, verblijven niet alleen mannen zonder geldige verblijfsvergunning, voor wie dat de enige overtreding is die hun wordt aangewreven. Er verblijven ook mensen die hun gevangenisstraf hebben uitgezeten en daarna naar het centrum zijn overgebracht.

De Dienst Vreemdelingenzaken heeft het over het Centrum voor Illegalen Merksplas. Maar kan een mens überhaupt illegaal zijn? En is het opsluiten van mensen louter en alleen omdat ze geen verblijfsvergunning hebben geen buitenproportionele maatregel, alleen al omdat die behoorlijk wat menselijk leed veroorzaakt?

Bovendien is die praktijk erg duur en inefficiënt. Niet iedereen die in Merksplas wordt opgesloten, keert effectief terug naar het land van herkomst. Bewoners die niet worden gerepatrieerd, worden na verloop van tijd vrijgelaten. Het laat zich raden dat zij niet naar hun land van herkomst terugkeren. Ook mensen die wel worden gerepatrieerd, keren later soms terug naar België, omdat hun sociale leven zich intussen hier afspeelt en ze zich in hun land van herkomst niet veilig voelen.

Bovenal vinden de gedetineerden de onduidelijkheid over hoelang ze in het centrum moeten verblijven slopend. Het regime lijkt er sterk op dat van een gevangenis, en het gebrek aan perspectief zorgt voor spanning. De asielprocedures verlopen nog altijd traag. Wanneer er dan een maatregel volgt, kan dat leiden tot mensonwaardige situaties.

Otheo kreeg toestemming om in het gesloten centrum te filmen naar aanleiding van een praktijkcollege dat de KU Leuven samen met de ngo Jesuit Refugee Service Belgium voor de vierde keer in het centrum organiseert. Met het college willen twee gastprofessoren van de universiteit studenten rechten en criminologie meer inzicht geven in de leefsituatie van mensen in detentie.