Een blik in het missionaire hart van aartsbisschop Luc Terlinden. Bekijk de videoserie

De serie is een productie van het platform van de Franstalige dominicanen Dominicains.TV. De zes video’s (in het Frans) duren telkens een 10-tal minuten en gaan over thema’s die de aartsbisschop zelf uitkoos. Samen geven ze een goede indruk van zijn visie op de Kerk en de uitdagende tijd. Het valt op dat bijna in elke video de openheid voor en omgang met nieuwkomers in de Kerk aan bod komt. Ook geestelijk en ander misbruik is een thema waarvoor de aartsbisschop alert is.
 

#1 Vruchten van de Heilige Geest

De vruchten van de Geest (geduld, liefde, vreugde) uiten zich in verzoening, welwillendheid en nieuwe initiatieven van solidariteit met de meest kwetsbaren en gemarginaliseerden in de samenleving. De Heilige Geest verrast de Kerk voortdurend, wat bijvoorbeeld zichtbaar is in de onverwachte toename van enthousiaste jonge en volwassen catechumenen die, los van uitgestippelde pastorale strategieën, op eigen initiatief de weg naar het geloof (her)ontdekken. Om te verifiëren of dergelijke verrassende ontwikkelingen daadwerkelijk vruchten van de Geest zijn, stelt Terlinden dat men de tijd moet nemen om de concrete resultaten te beoordelen aan de hand van hun trouw aan het Evangelie, de naastenliefde en het absolute respect voor de menselijke vrijheid en het geweten. Daarbij waarschuwt hij dat de Kerk, steunend op haar eeuwenoude wijsheid en traditie, altijd waakzaam moet blijven om sektarische tendensen of misbruik binnen op het eerste gezicht succesvolle nieuwe bewegingen te voorkomen.

#2 Kerk en missie

De veranderende realiteit dwingt de Kerk om keuzes te maken en afscheid te nemen van het idee dat er op elke straathoek of in elk dorp een actieve parochie moet zijn, zo legt Terlinden uit. Het krampachtig openhouden van een kerk hindert de hoofdmissie van de Kerk: het verkondigen van het Evangelie. Deze verkondiging moet altijd gebeuren in volledige vrijheid en zonder bekeringsdrang. Terlinden vergelijkt de Kerk met een plant die op organische wijze groeit onder leiding van de Heilige Geest. ‘Je hoeft niet elk takje te geleiden.’

#3 Synodaliteit

Synodaliteit is veel meer dan een modewoord. Het is een wezenlijke verandering in de manier waarop de Kerk wordt bestuurd, waarbij alle gelovigen samen luisteren naar de Heilige Geest om de juiste weg te onderscheiden. Deze video werd door het secretariaat van de bisschoppensynode in Rome gedeeld. De aartsbisschop haalt dan ook paar belangrijke aspecten aan:
  

• Synodaliteit werkt niet als leken slechts ter decoratie aan tafel zitten terwijl de pastoor uiteindelijk toch eenzijdig zijn zin doordrijft, zegt Terlinden. Tegelijkertijd is de Kerk geen pure democratie; er is een gezamenlijk proces van onderscheiding nodig, waarbij gewijde bedienaren (zoals priesters en bisschoppen) de taak hebben dit proces te begeleiden en uiteindelijk mede beslissingen te nemen op basis van dat overleg.
• Synodaal werken vraagt om een fundamentele bekering bij geestelijken, die soms bang zijn hun identiteit te verliezen. Terlinden verwijst naar theoloog Christoph Theobald, die de noodzaak benadrukt om af te stappen van de ‘priester-spil van alles’, die de absolute controle wil behouden, naar de 'priester-herder'. Deze priester herkent de gaven van anderen, delegeert vol vertrouwen in de leken, verbindt de gemeenschap, en durft ook een stap terug te doen om anderen de ruimte te geven. Terlinden ontdekte de vruchten van deze houding zelf toen hij als pastoor in een grote Brusselse parochie noodgedwongen moest leren loslaten en vertrouwen op de inzet van leken.
• Leren van de wereld buiten de Kerk: Synodaliteit houdt tevens in dat de Kerk bereid moet zijn om te leren van de bredere samenleving. Terlinden geeft het voorbeeld van de 19e-eeuwse strijd voor de rechten van arbeiders: de eerste aanzet voor de waardigheid van de arbeider kwam destijds van buitenaf (onder andere vanuit het marxisme), en de Kerk moest deze inzichten vanuit de wereld eerst in zich opnemen voordat ze deze ten volle kon omarmen.
• Aanpassing van de priesteropleiding: Om deze synodale cultuur te verankeren, stelt Terlinden dat toekomstige priesters niet langer in geïsoleerde seminaries mogen worden opgeleid, afgescheiden van de rest van de wereld. Vanaf het begin van hun vorming moeten zij optrekken en leren samenwerken met andere gelovigen, diakens en mensen met nieuwe bedieningen (zoals lectoren en catechisten), om zo de gezamenlijke opbouw van de Kerk in de praktijk te leren.

#4 Broederlijkheid

Broederlijkheid moet actief opgebouwd worden door persoonlijke ontmoetingen en duurzame relaties, allereerst met de meest gemarginaliseerden in de samenleving, zoals daklozen of vluchtelingen. Geïnspireerd door de barmhartige Samaritaan en de filosoof Levinas, stelt Terlinden dat we grenzen en vooroordelen moeten overstijgen. We moeten onszelf tot naaste maken door de ander in de ogen (het gelaat) te kijken en daar een broer of zus in te herkennen.

Broederlijkheid betekent ook dat je zelf zorg, hulp en correctie van anderen durft te ontvangen. Terlinden vergelijkt dit met bergbeklimmers aan één touw: je laat je leiden, deelt samen de risico's, stapt van je voetstuk af en stelt je afhankelijk op van je medemens.

#5 Ethiek

Terlinden waarschuwt voor zowel laksheid als het krampachtig vasthouden aan morele regels. Die moeten vooral gezien worden als een groeipad. Geïnspireerd door Sint-Alfonsus van Liguori en de visie van paus Franciscus in Amoris Laetitia, stelt hij dat mensen vaak niet van de ene op de andere dag aan een hoog moreel ideaal kunnen voldoen. In complexe situaties, zoals bij hertrouwde gescheidenen, is het beter om mensen via begeleiding en onderscheiding stap voor stap te laten groeien, in plaats van hen simpelweg met de wet te veroordelen. Vallen, falen en achteruitgang horen onvermijdelijk bij dit groeiproces. De ethicus (en de Kerk) moet geduld hebben met menselijke imperfectie. De kern van het Evangelie is Gods barmhartigheid, die mensen die gevallen zijn steeds weer de kans geeft om opnieuw te beginnen en verder te groeien in vrijheid en liefde.

#6 Evangelie en kwetsbaarheid

De laatste video benadert de menselijke kwetsbaarheid en fragiliteit op een heel mooie manier. Het zijn geen zwaktes die we moeten verbergen, stelt Terlinden, maar juist een realiteit die ons verbindt en die door Jezus werd omarmd. Zelfs heiligen waren geen perfecte mensen. Aan de hand van figuren als de apostel Paulus en de heilige Theresia van Lisieux legt hij uit dat men Gods genade en liefde juist dóór de eigen zwakheden heen ontdekt. Heiligheid is dus geen krampachtig streven naar een onhaalbare perfectie, maar het toelaten van Gods leiding en barmhartigheid.

Het erkennen van kwetsbaarheid dwingt de Kerk ook om de zeer pijnlijke realiteit van misbruikslachtoffers onder ogen te zien. Dit vereist begrip voor hun lijden en een grote verantwoordelijkheid van de hele Kerk om misbruik te voorkomen en kwetsbare personen te beschermen.

Het erkennen en kunnen delen van onze wederzijdse fragiliteit vormt de basis voor ware liefde, vriendschap en broederlijkheid. Terlinden herinnert er ten slotte aan dat God zelf de ultieme kwetsbaarheid toonde door zich in Jezus (tot aan het kruis) te verlagen en dienstbaar op te stellen. Dit daagt gelovigen uit om ook zelf van hun voetstuk af te stappen en de ander in nederigheid tegemoet te treden. (LW)