Emmanuel Van Lierde vanop de synode: ‘Oecumene en synodaliteit gaan samen’ [blog]

Het werd uiteindelijk een gelijkspel gisterenavond bij de wedstrijd van de Rode Duivels tegen Italië in Rome: 2-2. Geen winnaars en geen verliezers. Zo zou het er eigenlijk ook bij de synode moeten aan toegaan. Het doel is niet om punten te scoren, om winnende en verliezende partijen te hebben. In het boek Let us dream merkte paus Franciscus al op dat een gevoel van verslagenheid en ontgoocheling bij synodedeelnemers er vaak op wijst dat die personen een verborgen agenda hadden. ‘Ze zijn gekomen met de ambitie om iets te verwezenlijken, en toen ze daar niet in slaagden, waren ze ontgoocheld. Het gevaar is dat je blijft steken in je eigen verlangens, veeleer dan je te laten raken door de genade van een geschenk’, stelt de paus in dat boek. De vergelijkingen met een voetbalmatch passen dus eigenlijk niet voor een synode. Daar staat iets anders op het spel.

Het zoeken naar hoe je een synodale kerk kan zijn, draait eigenlijk om gezondere relaties in de kerk: tussen mannen en vrouwen, tussen clerus en leken, tussen bisschoppen en Rome. Het gaat over participatie en medeverantwoordelijkheid. Het gaat om de wil om te luisteren naar het Woord Gods en naar elkaar. Synodaliteit is bovenal een oefening in ‘eenheid in verscheidenheid’. Hoeveel diversiteit is er mogelijk in de kerk? Hoeveel verschil kan er toegelaten worden zonder de eenheid op het spel te zetten? Christenen hebben de wil om bij elkaar te blijven en de onderlinge spanningen uit te houden. Alle verdeeldheid en schisma’s weerspreken Christus’ hoop dat allen één zouden zijn.

Uiteraard duiken er ook in de kerk conflicten op. Er waren grote en kleine breuken in de kerkgeschiedenis en ook vandaag staan niet alle neuzen in dezelfde richting. Er zijn legitieme verschillen, die hoeven niet te leiden tot het opsplitsen van de geloofsgemeenschap. Cruciaal is evenwel dat we met elkaar on speaking terms blijven, dat we elkaar blijven ontmoeten en bereid blijven de dialoog aan te gaan. De relaties onderhouden maakt dat er wederzijdse vriendschap is en vertrouwen. Dat creëert een stevige basis om ondanks alle verschillen bij elkaar te blijven. 

Lees ook

Emmanuel Van Lierde vanop de synode: ‘De echte match’ [blog]

Lees het volledige artikel

Oecumenische gedenkwake

Werken aan eenheid in verscheidenheid markeert tevens de oecumenische beweging. De rooms-katholieke kerk sloot zich bij dat proces aan tijdens het Tweede Vaticaans Concilie. Vandaag is het exact 62 jaar geleden dat paus Johannes XXIII die kerkvergadering opende. De synodedeelnemers zullen vanavond die verjaardag gedenken tijdens een oecumenische gebedswake, georganiseerd door de broeders van Taizé. De wake vindt plaats op de Piazza dei Protomartiri Romani, gelegen tussen het Campo Santo Teutonico en de Sint-Pietersbasiliek. Dat zou de plaats zijn waar de apostel Petrus de marteldood stierf. Vorig jaar begon de synode met zo’n indrukwekkende oecumenische gebedswake. Ook nu wordt er uitgekeken naar dat gebedsmoment om 19 uur.

‘Eenheid komt niet aan het einde van een lang proces tot stand. Eenheid ontstaat onderweg, door samen op stap te gaan. Daarom heeft oecumene nood aan de synodale aanpak en echte synodaliteit betrekt de anderen. Ze kan niet anders dan oecumenisch zijn. Kortom: geen synodaliteit zonder oecumene en omgekeerd’, legt dominicaan Hyacinthe Destivelle uit. Hij neemt als expert deel aan de synode en publiceerde in 2018 het boek Conduis-la vers l’unité parfaite. Œcuménisme et synodalité. 

Als synodaliteit en oecumene hand in hand gaan, hoeft het minder te verbazen dat er zo’n grote interesse is bij de andere christelijke kerken in het synodale proces van de rooms-katholieken. Ze volgen het op de voet. Het aantal zogenaamde ‘Fraternal Delegates’ nam trouwens toe van 12 in de eerste sessie naar 16 nu. Die vertegenwoordigers van de andere christelijke kerken hebben dan wel geen stemrecht, hun stem wordt ten volle gehoord in de synode. Ze nemen volwaardig deel aan de discussies en hebben een duidelijke inbreng. Alle kerken kennen vormen van synodaliteit, maar ze wordt niet overal op dezelfde manier beleefd. Derhalve hebben de kerken van elkaar te leren in hoe synodaliteit vorm krijgt. Bovendien brengt dit hele gebeuren hen allen dichter bij elkaar.

Vertrekken vanuit het doopsel

Tijdens de dagelijkse persconferentie stonden gisteren die ‘broederlijke gedelegeerden’ centraal. Metropoliet Job die het patriarchaat van Constantinopel vertegenwoordigt, bisschop Martin Warner, die namens de anglicanen present is en Anne-Cathy Graber van de mennonieten namen er het woord. De metropoliet gaf aan dat synodaliteit geen nieuwigheid in de kerk is. Het bestaat van in den beginne. De rooms-katholieken waren het verleerd, maar herontdekten de synodaliteit bij het Tweede Vaticaans Concilie. Hij sprak over de copernicaanse revolutie die toen plaatsvond: weg van de hiërarchische piramide die bij de paus begint, naar het centraal stellen van het volk Gods, vertrekkend vanuit het doopsel. Maar, zei metropoliet Job, ‘er zijn ook gedoopten in de andere kerken en we erkennen elkaars doopsel’. Dat maakt dat het volk Gods alle christenen omvat en zij samen op weg dienen te gaan, op zoek naar eenheid.

De anglicaanse bisschop gaf aan dat synodaliteit en oecumene allebei steunen op relationaliteit. Op de onderlinge vriendschap komt het aan. Van daaruit kun je stappen zetten en vooruitgang boeken in de dialoog. Christenen dienen te beseffen dat ze familie zijn van elkaar. De leden ervan kunnen van mening verschillen, andere opvattingen en gewoonten hebben, maar ze horen wel bij elkaar. Er kunnen spanningen zijn in een familie, maar toch is er het verlangen om bij elkaar te komen en bij elkaar te blijven. Bisschop Warner merkte nog op dat hij vooral geraakt is door de gebedsmomenten en de stiltes tijdens de synode. ‘Dat geeft echt het bewustzijn dat we samenkomen onder de hoede van Christus, dat we Gods wil zoeken en dat we nagaan hoe de Geest aan het werk is in onze tijd.’

Anne-Cathy Graber vond het straf dat zelfs haar kleine kerkgemeenschap uitgenodigd was om mee te doen aan de synode. De mennonieten zijn wellicht minder bekend. Ze ontstonden vanuit de Reformatie en zijn zeer pacifistisch. Dat haar gemeenschap vertegenwoordigd is, toont voor haar dat elke stem meetelt in die grote christelijke familie. ‘We behoren allen tot hetzelfde vlees: tot het ene lichaam van Christus. Dat moeten we voor ogen blijven houden.’

Die vertegenwoordigers van de andere christelijke kerken wisten het samen op weg gaan duidelijk te appreciëren, maar ze gaven ook aan dat er geduld voor nodig is. Eenheid komt niet van vandaag op morgen tot stand. En ook bepaalde verwachtingen rond sommige gewenste hervormingen vergen tijd. De geesten moeten kunnen rijpen. Metropoliet Job bevestigde dat ook in de orthodoxe kerk het thema van het vrouwelijk diaconaat al enkele jaren op de agenda staat. Het is een traditie die ooit bestond en Bijbelse papieren heeft. Bijgevolg kan het heringevoerd worden. ‘Heb geduld’, klonk het nogmaals.

Ondertussen gaat het werk van de taalgroepen verder. Meteen na het ochtendgebed waarin de Belgische experte Claire Jonard de Schriftlezing verzorgde, gingen de synodedeelnemers verder met hun gesprekken in de Geest. Stap voor stap geduldig onderweg.