Je tuin na de hete, droge zomer: 3 manieren om je tuin om te denken

De zomer van 2026 was uitzonderlijk heet en droog. Het KMI telde drie officiële hittegolven en de periode van 1 juli tot 15 augustus behoorde in Ukkel tot de droogste sinds het einde van de 19de eeuw. 

Veel tuinen kregen het dan ook zwaar te verduren: gazons kleurden geel, vaste planten verdorden en jonge aanplant verpieterde terwijl je erop stond te kijken. 

Geen paniek

Toch hoef je niet meteen te panikeren als je tuin er eind augustus wat gehavend bij ligt. Niet alles wat er nu levenloos uitziet, is dood. Vaste planten reageren soms op extreme droogte door vervroegd in rust te gaan: bovengronds sterven ze af, terwijl de wortels blijven leven en later opnieuw uitlopen. Tweejarigen en eenjarigen hebben misschien nog net zaad gevormd voor ze het loodje legden. Ook daar kan het volgende groeiseizoen dus nieuw leven uit volgen.

Kijk daarom eerst rustig rond. Welke planten hielden stand zonder extra water? Waar viel de beplanting uit? Welke plekken bakten helemaal droog en waar bleef de bodem langer fris? Zo’n hete zomer is een stresstest die zichtbaar maakt wat in je tuin werkt – en wat niet.

En wat echt verdwenen is, schept ruimte voor nieuwe ideeën. Vanaf september breekt bovendien een uitstekende periode aan om opnieuw te planten. Maar dat hoeft niet te betekenen dat je de tuin herstelt zoals hij was. Je kan de schade ook aangrijpen om je tuin anders te gaan bekijken.

Stress als troef

Landschapsontwerpers Thomas Rainer en Claudia West geven daar een interessant uitgangspunt voor. In Planting in a Post-Wild World (Bol) pleiten ze ervoor om stress bij planten niet voortdurend te bestrijden, maar de beperkingen van een plek juist als een troef te gebruiken.

Dus niet automatisch meer gieten, bemesten of de bodem aanpassen om een plant toch te laten groeien. Want daarmee dreigen we de eigenheid van een plek uit te wissen. Interessanter is het om te vertrekken van wat er al is – droogte inbegrepen.

Dat vraagt op drie punten een andere manier van denken en tuinieren.

1. Pas niet de plek aan aan de plant, maar de plant aan de plek

We zijn gewend om eerst een plant te kiezen die we mooi vinden en vervolgens de omstandigheden voor die plant zo gunstig mogelijk te maken. We verbeteren de grond, geven meststoffen en slepen tijdens droge periodes met gieters en tuinslangen.

Je kan het ook omdraaien. Kijk eerst naar de eigenheid van de plek: zon of schaduw, droge of vochtige bodem, zand, leem of klei. Kies daarna planten die juist onder die omstandigheden goed gedijen.

Op warme, droge plekken – zeker op zandgrond – betekent dat: kies soorten die werkelijk tegen droogte kunnen en niet alleen een paar droge weken verdragen zolang je blijft bijgieten. Geef daarbij waar mogelijk de voorkeur aan inheemse planten en drachtplanten voor insecten. Zo combineer je een robuuste beplanting met voedsel en leefruimte voor insecten en andere dieren.

Bijvoorbeeld: wilde peen, sint-janskruid, beemdkroon, wilde marjolein, hemelsleutel, jakobskruiskruid, knoopkruid, avondkoekoeksbloem, middelste teunisbloem, duizendblad, wilde venkel, kaasjeskruidsoorten, echt ijzerhard, saliesoorten en slangenkruid.

Meer tips:

• Extreme droogte? Deze planten houden stand én helpen de natuur
• Planten kiezen voor je tuin: waarmee kan je het beste rekening houden?

2. Plant geen losse toefjes, maar bouw een gesloten en gelaagde vegetatie op

Borders bestaan nog te vaak uit losse, individuele planten met daartussen kale aarde of een dikke laag mulch. Dat oogt misschien overzichtelijk, maar tijdens hitte en droogte liggen bodem en planten er veel kwetsbaarder bij.

Rainer en West pleiten voor een manier van planten die natuurlijke plantengemeenschappen nabootst: dichter bij elkaar en in verschillende verticale lagen. Onder en tussen struiken, bomen en hogere vaste planten kan een laag bodembedekkende planten groeien. Op een zonnige, droge plek kan je bijvoorbeeld denken aan kruiptijm, zonneroosje en bloedooievaarsbek. Op een plaats met meer schaduw die wat frisser blijft, zijn dat bijvoorbeeld kruipend zenegroen, bosaardbei, maarts viooltje, lievevrouwebedstro, lelietje-van-dalen (woekerend), witte klaverzuring of hondsdraf (woekerend).

Zo'n aaneengesloten beplanting geeft meer schaduw op de bodem waardoor die minder snel opwarmt en uitdroogt.

Mulch blijft nuttig zolang jonge aanplant nog niet dichtgegroeid is, maar hoeft niet het eindbeeld te zijn. Het doel is uiteindelijk dat planten zelf de bodem bedekken.

Meer tips:

• Boost de biodiversiteit van je tuin met inheemse planten
• Je wil je tuin opnieuw ontwerpen? Dit zijn de bouwstenen

3. Plant meer struiken en bomen

Gazons kregen deze zomer zware klappen. Op veel plaatsen kleurden ze ros en open tuinen werden tijdens de heetste dagen onaangenaam heet.

Bloemrijk grasland kan al robuuster zijn dan kort gemaaid gazon, maar in een opwarmend klimaat hebben onze tuinen vooral meer groen in de hoogte nodig. Struiken en bomen wortelen dieper, blijven vaak langer groen en zorgen voor schaduw. Zo warmt de bodem minder op, verdampt er minder vocht en ontstaat een aangenamer microklimaat voor planten, dieren én mensen.

Misschien moeten we daarom ook ons beeld van de tuin omdenken: minder als een open steppe met gazon en hier en daar een border, meer als een bosrand of een open plek in het bos, een kleinere open plek, omringd door struiken, bomen, heggen en hagen.

Ook in een kleinere tuin is er plaats voor een boom. Kies dan voor soorten die compact blijven, goed tegen droogte kunnen én inheems zijn. Zo combineer je verkoeling en klimaatbestendigheid met extra voedsel en leefruimte voor vogels, insecten en andere dieren.

Dit zijn enkele geschikte kleinere klimaatbomen en grote struiken: eenstijlige meidoorn, wilde peer, gewone jeneverbes, wilde kardinaalsmuts, veldesdoorn, hazelaar, sporkehout, mispel en wilde lijsterbes. 

Meer tips:

• Nu plannen, straks planten: hagen, heggen en bomen voor een tuin vol leven
• Welke boom kiezen voor je tuin? Wanneer en hoe plant je een boom?

De droogte van deze zomer toont waar onze tuinen kwetsbaar zijn. Dat is vervelend, maar ook leerzaam. Je hoeft niet alles terug te brengen naar hoe het was. Wie vertrekt van de plek zelf, dichter op elkaar plant en meer ruimte maakt voor struiken en bomen, bouwt aan een tuin die niet alleen beter tegen hitte en droogte kan, maar ook rijker wordt aan leven.