Van Lierde over synodale proces: ‘Alles begint bij luisteren’

Hoe zou het nog zijn met het synodale proces in de Vlaamse kerk? Heeft u de voorbije maanden in uw omgeving de schwung gevoeld om met elkaar in gesprek te gaan over hoe we samen Kerk willen vormen? Over ieders participatie in de geloofsgemeenschap en over de zending van de Kerk in de wereld? Paus Franciscus had alle bisdommen ter wereld opgeroepen werk te maken van zo’n dialoog in voorbereiding op de bisschoppensynode in Rome in oktober 2023. Op sommige plaatsen was er weinig animo, op andere werden mooie ervaringen opgedaan van gezamenlijke onderscheiding. Diverse Vlaamse bisdommen pasten de diocesane luisterfase gemakshalve in in hun bestaande werking: het bisdom Brugge bouwde voort op de jongerensynode, het bisdom Gent vertrok vanuit het doopproject waarbij dat sacrament het fundament is voor ieders roeping en zending, het bisdom Antwerpen werkte verder met de Handelingen der Apostelen – het geboorteverhaal van de Kerk – en in het bisdom Hasselt stond Franciscus’ encycliek Fratelli tutti op de agenda.

Tussenstap

De diocesane luisterfase bereikt nu haar culminatiepunt: elk bisdom finaliseert dezer dagen een eindrapport. Die verslagen worden vervolgens samengevoegd tot een nationaal document dat tegen 15 augustus aan Rome moet worden bezorgd, wat op zijn beurt moet leiden tot een werkdocument dat continentaal bediscussieerd zal worden. De diocesane 'afronding' ging her en der gepaard met een bemoedigende samenkomst zoals in Mechelen, Brussel en Hasselt waarbij de boodschap weerklonk dat dit geen eindpunt is, maar een tussenstap.

De synodaliteit is geen zaak die nu weer opgeborgen mag worden. Die stijl van dialoog en samenwerking moet de kerk blijven doordringen.

Droom versus realiteit

Opmerkelijk was de demarche van de Nederlandse bisdommen om aan de vooravond van Pinksteren hun eindrapporten gelijktijdig publiek te maken. Hun transparantie verdient navolging. De zorgenpunten en heikele thema’s werden in die verslagen niet onder de mat geveegd en de toekomstdromen en aanbevelingen liggen in lijn met de klemtonen die paus Franciscus legt. De Nederlandse katholieken wensen een open en uitnodigende Kerk, die authentiek is, bezield spreekt, niemand uitsluit en een luisterend oor biedt. De gelovigen willen een gastvrije kerk die enerzijds meer naar buiten treedt en anderzijds zorgt voor plekken van bezinning en gebed. Tegelijkertijd is er de bezorgde vaststelling bij velen dat de katholieke Kerk niet beantwoordt aan die droom. Het rapport van het aartsbisdom Utrecht merkt scherp op dat de Kerk als instituut, met alleen een top-downbenadering, geen veilige of warme gevoelens oproept, maar als star, afstandelijk en naar binnen gericht wordt ervaren. Dat verbaast niet voor wie de leiderschapsstijl van kardinaal Wim Eijk kent. Het is wel opmerkelijk dat het zo zwart-op-wit in het verslag met bijbehorende aanbevelingsbrief van de aartsbisschop staat.

De Nederlandse katholieken willen geen Kerk met opgeheven vinger, wel één met uitgestoken hand.

Veel doorsneeparochianen vinden dat ze te weinig bij de visieontwikkeling worden betrokken. Ze maken zich zorgen over de parochiefusies, over de werkdruk van priesters en andere kerkwerkers, over de integratie van buitenlandse priesters en over het gebrek aan aansluiting bij de leefwereld van jongeren. Klinkt het bekend?

Geloofsgesprekken

Veel katholieken vinden het moeilijk te verwoorden wat en waarom ze geloven. Het synodale proces heeft hun behoefte aan meer geloofsgesprekken blootgelegd. Er is een verlangen om samen met anderen te groeien in geloof. De meditatieve sfeer en de dialoogmethode waarbij iedereen werd gehoord, bleek heilzaam en vruchtbaar. Cruciaal is de bereidheid de ander te beluisteren zonder al meteen een oordeel klaar te hebben.

Daar heeft onze wereld het zo moeilijk mee: met het aanvaarden van andersheid.

Velen zoeken alleen bevestiging van het eigen gelijk of voelen zich niet gehoord door anderen, terwijl ze zelf niet geneigd zijn in andermans schoenen te gaan staan. Met haar synodaliteit kan de kerk een broodnodig voorbeeld geven aan de wereld van hoe polarisatie te overstijgen, hoe empathisch met elkaar om te gaan en hoe vanuit diversiteit tot consensus te komen. Bij Radio1 weten ze alvast hoe dat werkt: Alles begint bij luisteren.

• Dit 'Standpunt' van hoofdredacteur Emmanuel Van Lierde verschijnt in Tertio nr. 1.166 van morgen woensdag 15 juni 2022.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.