Maurice Bellet: gekruisigde Messias fundeert nieuwe schepping

Ik schrijf. Ik begin. In een toestand van grote uitputting en diep verdriet. Zo opent Maurice Bellet (1923-2018) zijn laatste boek, zijn geestelijke testament. De auteur overleed voor het was afgewerkt. Hij verwoordt erin zijn droom van een nieuwe geboorte, een nieuwe schepping. Die begint bij de gekruisigde Messias. Voor de Franse priester en psychoanalyticus biedt dat beeld de kans om de universele hoop van het christendom met de wereld te delen. Een wereld die volgens hem balanceert op de rand van de afgrond. Je hebt een sokkel nodig voor humaniteit. Een bron, een aanwezigheid, een woord dat kan beschermen tegen de grote dreiging van de chaos, stelt Bellet. De gekruisigde Messias is die sokkel. Dat was voor zijn joodse en Griekse tijdgenoten al ondenkbaar en onaanvaardbaar. Gods Zoon die lijdt en sterft, roept ook in de geschiedenis van de spiritualiteit gemengde gevoelens op. Bellet noemt de gekruisigde Messias een subversion. Hij doet alle voorstellingen over God uiteenspringen en breekt ons open voor wat werkelijk doet leven.

Naakte pijn

Op het kruis wordt het grote verlangen naar leven en gerechtigheid naakte pijn. De Gekruisigde: dat zijn wij in ons lijden, onze angst, onze eindigheid. Als er een God is, dan wordt die zichtbaar in de Gekruisigde. De schandelijke dood van Jezus lijkt de bevestiging van de kracht van de vernietiging. En tegelijk is ze de sleutel tot het verstaan van een bestaan dat zich bevrijdt van angst en chaos. Waarom? Omdat alle verschrikking overwonnen wordt op de plaats waar ze voorkomt. Daardoor kan het verlangen zich openen op het grootst mogelijke, het Plus-que tout. Dat is een ruimte die de muur van de macht van de dood doet springen.

De grootste moed is nu niet alles te willen bereiken, maar alles te willen ontvangen.

Het gaat om het onzichtbare leven in ieder van ons, te vergelijken met onze geboorte.

Vijandsliefde

Présence en son absence. Dat is de ruimte van het geloof en die moet de theologie – als ze die naam waardig wil zijn – openen. Bellet noemt dat proces met een neologisme suraffirmation. Maar de Gekruisigde is meteen ook de explosie van wat wij het goddelijke noemen. In die zin is voor de priester de crisis van het christelijke geloof een kans om de essentie ervan te vinden. De Gekruisigde roept de gelovige op verder te gaan dan wie ook. De passage over de vijandsliefde in Bellets boek is uitdagend. Kun je de IS-beul liefhebben, omdat hij anders is dan hij handelt?

Het is een extreme drempel overstappen, maar dat is wat de gekruisigde Messias doet: geloven in een mogelijkheid die onze ideeën overstijgt, die ware menselijkheid mogelijk maakt.

Bestemming

Wat blijft er over als er niets meer overblijft? Bellets antwoord: Dat wat komt. Daarmee vat het boek zijn zoektocht samen. Het is in zekere zin een moderne vorm van genadetheologie. Het leven is zich openstellen voor de gave, de verrassing, onzichtbaar maar présence en absence die een nieuwe geboorte mogelijk maakt. De gekruisigde Messias doet alle gevestigde ideeën en waarden over religie en mens ontploffen. Hij maakt de ruimte vrij voor het volkomen onverwachte en onzegbare, dat tegelijk de bestemming van de mens is. Le mot de la fin sera le premier mot de la Genèse et de l’évangile de Jean. Au commencement.

• Lees het volledige artikel over Maurice Bellet van Johan Van der Vloet, dat verschijnt in Tertio nr. 1.103 van morgen woensdag 31 maart 2021. 
• Maurice Bellet, Le Messie Crucifié. Scandale et folie, Bayard, Parijs, 2019, 180 blz.
• Myriam Tonus, Ouvrir l’espace du christianisme. Introduction à l’œuvre pionnière de Maurice Bellet, Albin Michel, Parijs, 2019, 256 blz.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.