Misschien heeft de paus wel iets te vertellen? — Koen Vlaeminck hekelt gebrek aan nuance in media

Op wie zal de paus hier nog indruk maken?, zo titelde een krant het commentaarstuk van de hoofdredacteur. In elk geval niet op veel van zijn collega-journalisten, blijkt uit de berichtgeving over zijn bezoek in de media. 

Laat er geen misverstand over bestaan: terecht wordt er kritisch bericht over de aanpak van seksueel misbruik in de Kerk. De Kerk heeft gefaald, niet consequent gehandeld, nagelaten doortastende maatregelen te treffen. Met onnoemelijk en onherstelbaar leed van talloze mensen en hun omgeving als gevolg. Dat valt op geen enkele wijze te minimaliseren. Het is aan de Kerk om blijvend werk te maken van een transparant en daadkrachtig beleid ten aanzien van daders en slachtoffers.

Is er dan werkelijk niets veranderd, niets gebeurd? Toch wel, de Kerk in ons land heeft, onder impuls van de parlementaire commissies, stappen gezet in haar beleid en aanpak. Kan en moet dit beter? Natuurlijk. Aartsbisschop Luc Terlinden gaf recent te kennen om op basis van de aanbevelingen van de laatste parlementaire commissie beleid en aanpak bij te sturen. En paus Franciscus dan? Ook hij nam diverse maatregelen: hij ontzette kardinalen, bisschoppen en priesters uit hun ambt, richtte de Commissie voor de Bescherming van Minderjarigen op, bepaalde uitdrukkelijk de strafbaarheid van nalatigheid en verplichtte alle bisdommen om meldpunten en procedures in te stellen. Toch blijven de misbruikschandalen in de Kerk zich wereldwijd opstapelen. Terecht verwacht men meer doortastendheid en terecht wordt dit kritisch aangekaart. 

Op wie zal de paus hier dus nog indruk maken? Niet dat ik denk dat de paus daar zelf van wakker ligt. Als je het lijstje bekijkt van de landen die hij eerder bezocht, landen zoals Mongolië, Zweden en Irak, wordt duidelijk dat hij niet echt zoekt naar plekken met het hoogste aantal katholiek-gelovigen. Veeleer integendeel, hij trekt naar wat hij zelf de periferie noemt. 

In elk geval is Vlaanderen, als één van de meest geseculariseerde regio’s wereldwijd, minstens op het vlak van Kerk en geloof een randgebied. 

Dan heeft hij toch niets te zeggen in ons land? Minstens toch wel aan de katholieke geloofsgemeenschap, zou ik denken. Maar allerhande opiniemakers vinden dat kennelijk onvoldoende als rechtvaardiging voor het pausbezoek.  Misschien helpt het alsnog even aan te nemen dat Vlaanderen niet het centrum van de wereld is. Per slot van rekening is paus Franciscus toch een staatshoofd niet? 

In 2013 werd paus Franciscus door Time Magazine uitgeroepen tot person of the year, verschillende jaren op rij was hij een van de genomineerden voor de Nobelprijs voor Vrede. Door zowat elk orgaan, van de VN tot de G7, werd hij uitgenodigd om zijn visie op de wereld te delen. 

Barack Obama noemt paus Franciscus ‘een morele leider’ en prijst hem voor zijn focus op kwesties zoals armoede, ongelijkheid en klimaatverandering. Angela Merkel ziet in paus Franciscus ‘een belangrijke morele stem in de huidige wereldpolitiek’. Ban Ki-moon noemt de paus een cruciale stem in het streven naar een duurzamere toekomst​. Justin Trudeau ziet in paus Franciscus een ‘moreel kompas in een complexe wereld’. Bill Gates poneert dat de paus ‘essentiële vragen stelt over hoe we als wereldwijde gemeenschap voor de kwetsbaren zorgen’. 

Het lijstje is lang en divers… van Emma Watson, over Naomi Klein tot Roberto Benigni. Politieke leiders, kunstenaars en wetenschappers. 

Omwille van zijn focus op barmhartigheid, op sociale rechtvaardigheid, de bescherming van de meest kwetsbaren in de samenleving, onder wie armen, migranten en vluchtelingen. 

Zijn encycliek Laudato Si’ is één van de meest geciteerde teksten, ook in wetenschappelijke publicaties, in het klimaatdebat. Hij roept erin op tot een wereldwijde solidariteit in de strijd tegen de opwarming van de aarde en hekelt de destructieve gevolgen van een nietsontziende economie die geen rekening houdt met sociale en ecologische kosten​. 

Onvermoeibaar strijdt hij tegen de groeiende ongelijkheid in de wereld en noemt de ‘aanbidding van geld’ als een van de grootste bedreigingen voor de mensheid. Zijn aandacht voor het bouwen van bruggen tussen verschillende religies heeft hem tot een symbool gemaakt van dialoog en vrede​.

Maar in ons land heeft hij dus niets te vertellen.  Media scheppen een pensée unique waarin voor nuance geen plaats meer is.  Zelfs doorgaans fijnbesnaarde columnisten laten zich meeslepen door geldingsdrang. Politici denken een statement te maken door afwezig te blijven. Over geloof wordt gesproken als ‘een kapstok’ voor oude mensen, een restant uit het verleden, een griepje waarvan te genezen valt. 

Jazeker, de tijd van een almachtige Kerk in ons land is voorbij, en als je het mij vraagt, is dat niet eens een slechte zaak. Ze moet zelfs niet eens krampachtig streven om indruk te maken. 

Als we in onze samenleving echt werk willen maken van waarden zoals respect, inclusie, diversiteit en solidariteit, dan is het in ieders belang om naar elkaar oprecht te luisteren. Dat is ook een belangrijke opdracht voor de kerkgemeenschap zelf. En het is ook belangrijk om oprecht te spreken. Af en toe. Maar dat geldt evengoed voor paus Franciscus. Men mag verwachten dat hij luistert. Maar hij mag ook spreken. Wie weet, misschien heeft hij iets te vertellen?  Zelfs in ons land?