Sacrament van de vereniging met God en de eenheid van heel de mensheid - paus Leo XIV [catechese]

Catechese. Vaticanum II in zijn documenten. Dogmatische constitutie “Lumen gentium. 1. Het mysterie van de Kerk, sacrament van de vereniging met God en van de eenheid van heel de mensheid.

Het Concilie Vaticanum II, aan wiens documenten wij onze catecheses wijden, heeft zich bij de beschrijving van de Kerk zich bekommerd duidelijk te maken vanwaar zij haar oorsprong ontvangt. Om dit te doen, in de dogmatische constitutie Lumen gentium, goedgekeurd op 21 november 1964, heeft men aan de brieven van de Heilige Paulus de term “mysterie” ontleend. Met de keuze van deze term heeft men niet willen zeggen dat de Kerk iets duister of onbegrijpelijk is. Gewoonlijk denkt men hieraan als men het woord “mysterie” hoort. Het gaat om precies het tegendeel. Inderdaad, wanneer de H. Paulus een dergelijk woord gebruikt, vooral in de brief aan de christenen van Efeze, wil hij daarmee aanduiden: een werkelijkheid die eerst verborgen was en nu werd geopenbaard.

Het gaat om het plan van God die een doel heeft: alle schepselen verenigen dank zij de verzoenende actie van Jezus Christus, actie die werkelijkheid geworden is in zijn dood op het kruis. Dat ervaart men op de eerste plaats in de gemeenschap verenigd om de liturgie te vieren. Daar worden de verschillen betrekkelijk. Belangrijk is dat men samen is door de aantrekking van de Liefde van Christus. Hij heeft de muur geslecht van de scheiding tussen personen en sociale groepen (cfr Ef 2,14).Voor de H. Paulus is het mysterie de verschijning van wat God heeft willen realiseren voor de gehele mensheid en zich laat kennen in plaatselijke ervaringen die stap na stap zich verbreden zodanig dat alle menselijke wezens en zelfs het heelal worden omvat. De toestand van de mensheid is een verbrokkeling welke door menselijke wezens niet kan ongedaan worden gemaakt, ook al vervult de drang naar eenheid hun hart. In deze toestand heeft de actie van Jezus Christus plaats. Hij overwint, door de Heilige Geest, de machten van de verdeeldheid en de Verdeler zelf. Samenkomen om te vieren, nadat men de boodschap van het Evangelie heeft aanvaard, wordt beleefd als een aantrekking uitgeoefend door het kruis van Christus, dat de hoogste openbaring is van de liefde van God. Dat is zich samengeroepen voelen door God. Hiervoor gebruikt men de term ekklesia, dat wil zeggen: vergadering van mensen die erkennen dat ze zijn samengeroepen. Zodanig is er een zeker samenvallen van dit mysterie met de Kerk: de Kerk is het waarneembaar gemaakte mysterie. 

Deze samenroeping, precies omdat ze door God gebeurt, kan zich niet beperken tot een groep mensen, maar is bestemd om de ervaring te worden van alle menselijke wezens. Daarom zegt het Concilie Vaticanum II, aan het begin van de Constitutie Lumen gentium: ”In Christus is de Kerk als het ware het sacrament, dat wil zeggen het teken en het instrument, van de innige vereniging met God en van de eenheid van heel het menselijk geslacht” (n 1). Door het gebruik van de term “sacrament” en de daarbij horende verklaring, wil men aangeven dat de Kerk in de geschiedenis van de mensheid de uitdrukking is van wat God wil verwerkelijken; vandaar dat men door naar haar te kijken, in zekere mate besef krijgt van het plan van God, het mysterie: in deze zin is de Kerk teken. Verder wordt aan de term “sacrament” ook de term “instrument” toegevoegd, met de bedoeling aan te duiden dat de Kerk een actief teken is. Immers, wanneer God in de geschiedenis werkzaam is, dan betrekt Hij in zijn activiteit de mensen die de bestemmelingen van zijn activiteit zijn. Het is bij middel van de Kerk dat God de doelstelling realiseert van de mensen aan Hem te binden en hen onderling tot verbondenheid te brengen. De eenheid met God vindt haar afspiegeling in de eenheid van de menselijke personen. Dat is de ervaring van de verlossing. Het is geen toeval dat in de Constitutie Lumen gentium in hoofdstuk VII, gewijd aan de eschatologische natuur van de pelgrimerende Kerk, in n. 48, opnieuw de beschrijving gebruik maakt van de Kerk als sacrament, met als specificatie “van de verlossing”: “Christus, van de aarde omhoog geheven, heeft allen tot zich getrokken (vgl. Joh 12,32 gr.). Uit de doden verrezen (vgl. Rom 6,9), heeft Hij over de leerlingen zijn leven gevende Geest uitgezonden en door Hem zijn lichaam, dat is de Kerk, tot universeel sacrament van het heil ingesteld. Aan de rechterhand van de Vader gezeten, houdt Hij niet op in de wereld te werken om de mensen naar de Kerk te brengen en door haar dichter met Zich te te verbinden, en hen deelgenoot te maken van zijn verheerlijkt leven met het voedsel van het eigen lichaam en het eigen bloed.

Deze tekst maakt het mogelijk de verhouding te verstaan tussen de één- makende actie van het Pasen van Jezus, dat mysterie is van lijden, dood en verrijzenis, en anderzijds de identiteit van de Kerk. Tegelijk maakt dit ons dankbaar om tot de Kerk te behoren, het lichaam van de verrezen Christus en enig volk van God, pelgrimerend door de geschiedenis. Zij leeft als heiligmakende aanwezigheid midden een mensheid die nog steeds verbrokkeld is. Zij is daadwerkelijk teken van eenheid en verzoening tussen de volkeren.

Vertaald uit het Italiaans door Marcel De Pauw msc